راهنماتو- پوره سیبزمینی، ماکارونی و پنیر - اگر کسی از شما بپرسد چه غذایی به شما حسِ آرامش میدهد، احتمالاً در نام بردن تعلل نمیکنید.
راهنماتو نوشت، غذایی که حسِ آرامش میدهد [به انگلیسی comfort food] دهههاست که در فرهنگِ لغات غذا وجود دارد و منظور از آن غذایی است که طعمی آشنا دارد و در زمانهایی مصرف میشود که فرد غمگین است. لیزا مینِلیِ نویسنده بود که در مصاحبهای در سال 1970 این عبارت را اولینبار استفاده کرد. از نظر او همبرگر یک غذای آرامشبخش بود.
بهنظر میرسد که اغلبِ غذاهایی که به عنوانِ غذاهای آرامشبخش از آنها نام برده میشود، کالری بالایی دارند. برای مثال در انگلستان غذای آرامشبخش معمولاً تخممرغ همزده روی نان تست و صبحانه کامل انگلیسی است.
اما آیا واقعاً با مصرفِ این نوع غذاها کالری بالایی را دریافت میکنیم؟ محققان حوزههای روانشناسی و سایر رشتههای مرتبط سالهاست که درباره نوعِ غذاهای آرامشبخش تحقیق میکنند و در این تحقیقات به نتایج متناقضی رسیدهاند.
یکی از آنها این است که هنوز مشخص نیست که آیا ما واقعاً در زمانی غم و ناراحتی به سراغِ غذاهای آشنا میرویم یا نه. استیسی وود، استاد رشته بازاریابی از دانشگاه ساوث کارولینا، در تحقیقی در سال 2010 نوشت که طبقِ یافتههایش اکثر افرادی که در حالِ تجربه ناآرامی یا تنش در زندگیشان هستند، معمولاً به سراغ امتحان کردنِ غذاهای تازه میروند. این تحقیق نشان داد که اتفاقاً افرادی که ثبات بیشتری را در زندگی تجربه میکردند، بیشتر احتمال داشت که طعمهای آشنا را انتخاب کنند. محققان نتیجهگیری کردند که در زمانهای گذار و تغییر، ما بیشتر احتمال دارد که آغوشمان را به روی امکانها تازه باز کنیم.
دانشمندان همچنین سالها درباره اثرِ آرامشبخشِ کالری روی بدن تحقیق کردهاند. برخی شواهد نشان میدهد که طعمهای شیرین میتوانند میزانِ استرس را در بدنِ موشها کم کنند. و تصور میشود که در نوزاد انسان نیز محلول آبوشکر میتواند تاحدی به کاهش درد کمک کند. اما بسیاری از غذاهایی که ما به عنوان غذاهای آرامشبخش میشناسیم، شیرین نیستند. درحقیقت، نتیجه یک نظرسنجی نشان داد که پیتزا اصلیترین غذای آرامشبخشِ محبوب در آمریکاست.
بهعلاوه، نتایج یک مطالعه دیگر که بروی 1400نفر در آمریکای شمالی انجام شد نشان داد که مردان بیشتر از غذاهای آرامشبخش به عنوان سوروساتِ جشن نام میبرند، بهعبارتِ دیگر مردان وقتی به سراغ این نوع غذاها میروند که خلقِ خوبی دارند. درحالیکه زنان تمایل داشتند وقتی خلق پایینی دارند غذاهای آرامشبخش مصرف کنند. خوردنِ غذاهای آرامشبخش باعث میشد که زنان بهجای حسِ رضایت و شادی، حسِ غم و گناه پیدا کنند.
احتمالاً غذای آرامشبخش چیزی ظریفتر از شادیِ صرف را برای مصرفکننده به ارمغان میآورد. محققان میگویند در برخی موقعیتها این غذاها حسِ تعلق داشتن در ما ایجاد میکنند. محققان در تحقیقی با عنوان «سوپ جوجه واقعاً برای روح خوب است»، کشف کردند که خوردنِ غذاهای آرامشبخش حسی مانندِ حسِ در رابطه بودن را در فرد ایجاد میکرد و برای ساکنانِ آمریکای شمالی که پیوندهایشان به لحاظِ تاریخی قوی و ایمن بود، خوردن این غذاها میتوانست آنها را در مقابلِ تهدیدهای هویتی مصون نگه دارد. اما در میانِ افرادی که پیوندهای محکم تاریخی با همدیگر نداشتند، غذا نمیتوانست نقشِ مهمی در حفظِ هویت ایفا کند. پس اثرگذاریِ غذا بستگی به پیشینه تاریخی افراد داشت. اما تحقیق دیگری نشان داد که حسِ تعلق در مردمانِ سایر مناطق مثلِ سنگاپور و هلند با مصرفِ غذا ایجاد نمیشد. غذای آرامشبخش هیچ اثری روی حسِ انزوا یا تعلق آنها نداشت.
آیا میتوان گفت که غذای آرامشبخش مفهومی است که در موردِ مردمانِ یک فرهنگِ خاص کاربرد دارد؟ چارلز اسپنس، روانشناس، میگوید مردم به دلایلِ احساسی مختلفی غذا میخورند؛ حال چه این غذا ماهی و چیپس باشد چه کلم بروکلی آبپز. آنها غذا میخورند که خلقشان را بالا نگه دارند، جشن بگیرند و وقتشان را سپری کنند. و خودِ غذا از فرهنگی به فرهنگِ دیگر متفاوت است.
برای یک هندی غذای آرامشبخش خیچری است که پوره عدس و برنج با ترشی است؛ برای برخی چینیها، گوشت قلقلی بزرگ است. سوریها ممکن است درباره موجادارا، که ترکیبِ عدس و بلغور به همراهِ پیاز کاراملی است، رؤیاپردازی کنند و یک فرانسوی ممکن است درباره تارتیفلت رؤیا ببافد که کاسوریِ سیبزمینی پنیری به همراه گوشت است. برای مردم سوئیس اهل کانتون دو وو، غذاهای لذیذ محلی شاملِ سوسیس آکسشو با ترهفرنگی و سیبزمینی میتواند در مواقعی که بیشتر به آن نیاز است، آرامش را به ارمغان بیاورد.
اینطور نیست که غذای آرامشبخش بافت خاصی مثل ترد یا نرم داشته باشد، شور یا شیرین باشد، خوردنش راحت یا سخت باشد. حتی در یک فرهنگِ واحد هم نمیتوان الگویی برای آن پیدا کرد.
اما شواهد نشان میدهد که مردم برای آرامشی که از برخی غذاها به دست میآورند به آنها روی میآورند. و گردشگرانی که به کشورهای غریبه سفر میکنند معمولاً به دنبال چنین غذاهای هستند. یک تحقیق نشان داد که دوری از خانه، ترس از غذاهای محلی کشور محلِ اقامت یا جتلگ و بیماری باعث شده بود که گردشگران تایوانی در فرودگاه به دنبال غذاهای آرامشبخش باشند. تحقیقات نشان داد آنهایی که دوست نداشتند غذاهای جدید را امتحان کنند در حالِ خوردنِ غذای آرامشبخششان حس خوشحالی زیادی را تجربه میکردند که نشان میدهد حداقل در برخی مواقع، غذاهای آشنا نقشی که ما تصور میکنیم را ایفا میکند: یعنی حسِ امنیت و اطمینان. غذای آرامشبخش، در کنار تأمین انرژی و کالری بدن، حسِ تعلق و اطمینان ایجاد میکند و نقشِ یک لنگرِ مستحکم را ایفا میکند!
