راهنماتو- برای بعضیها سفر یعنی رسیدن به یک شهر تازه، چند کافه و رستوران، چند عکس یادگاری و برگشتن به خانه. اما یک جور سفر دیگر هم هست که ماجرا از لحظهای شروع میشود که دوربین را از کیف بیرون میآورید و میدانید ممکن است ساعتها منتظر بمانید تا سوژهای از میان علفها، بوتهها یا صخرهها خودش را نشان بدهد.
به گزارش راهنماتو، عکاسی از حیات وحش دقیقاً همین جنس سفر است؛ سفری که در آن قرار نیست حیوانات برای شما ژست بگیرند. ممکن است چند ساعت چیزی نبینید و ناگهان یک گله قوچ و میش، یک پرنده شکاری یا حتی ردپای یک گوشتخوار، تمام خستگیتان را از بین ببرد.
ایران هم بهدلیل تنوع اقلیمی، از جنگلهای شمال تا دشتهای خشک مرکزی و کوهستانهای زاگرس، مقصدهای ارزشمندی برای این نوع سفر دارد. البته یک نکته را از همان ابتدا باید جدی گرفت: حیات وحش، باغوحش نیست. دیدن یک گونه هیچوقت تضمینشده نیست و در مناطق حفاظتشده باید قوانین محیطزیست، مسیرهای مجاز و توصیههای محیطبانان را رعایت کرد.
اگر دوست دارید سفر بعدیتان را با یک لنز تله و کمی حوصله تجربه کنید، این پنج مقصد ارزش بررسی دارند.
۱. توران؛ جایی که عکاسی از یوز فقط یک رؤیا نیست
وقتی صحبت از عکاسی از حیات وحش ایران میشود، سخت است نام ذخیرهگاه زیستکره توران را نادیده بگیریم. این منطقه در استان سمنان، یکی از مهمترین زیستگاههای یوزپلنگ آسیایی در ایران است و در کنار یوز، گور ایرانی و گونههایی مانند پلنگ، گربه شنی، کاراکال و گربه وحشی نیز در آن حضور دارند. مجموعه توران شامل پارک ملی، پناهگاه حیات وحش و منطقه حفاظتشده است و وسعت بسیار زیادی دارد.
برای عکاس حیات وحش، جذابیت توران فقط در «دیدن یوز» خلاصه نمیشود. دشتهای باز منطقه، گورهای ایرانی، قوچ و میش و پرندگان بیابانی، سوژههای متنوعی در اختیار عکاس میگذارند. انجمن یوزپلنگ ایرانی نیز در برنامههای آموزشی حیات وحش توران، از مشاهده گور ایرانی، قوچ و میش، کل و بز و زاغ بور در کنار جستوجوی یوز نام برده است.
البته اگر هدف اصلی شما یوزپلنگ است، باید انتظار واقعبینانهای داشته باشید. هیچ سفر عادی به توران تضمین نمیکند که یوز را ببینید، چه برسد به اینکه بتوانید از آن عکس خوب بگیرید. همین عدم قطعیت بخشی از جذابیت این نوع سفر است.
در توران بهتر است با راهنمای محلی یا گروههای تخصصی حیات وحش همراه شوید و به جای نزدیک شدن به حیوان، اجازه دهید فاصله طبیعی میان شما و سوژه حفظ شود.
۲. پارک ملی گلستان؛ یک قاب برای هر سلیقه
اگر توران بیشتر برای عکاسی از حیات وحش مناطق خشک و بیابانی جذاب است، پارک ملی گلستان دنیای کاملاً متفاوتی دارد. این منطقه از جنگلهای انبوه تا زیستگاههای نیمهخشک را در بر میگیرد و همین تنوع، گونههای جانوری متنوعی را در خود جای داده است.
در پارک ملی گلستان گونههایی مانند پلنگ، خرس قهوهای، مرال، شوکا، گراز، آهوی ایرانی، قوچ و میش، کل و بز و انواع مختلف پرندگان دیده میشوند. منابع موجود، ۶۹ گونه پستاندار و ۱۴۹ گونه پرنده را برای این پارک ثبت کردهاند.
برای عکاس، این تنوع یعنی لازم نیست تمام سفر را با یک سوژه خاص تعریف کنید. ممکن است صبح در یک زیستگاه جنگلی دنبال پرندگان باشید و در بخشهای بازتر منطقه شانس دیدن علفخواران را داشته باشید.
البته پلنگ و خرس قهوهای سوژههایی نیستند که بتوان با خیال «حتماً میبینم» برایشان سفر کرد. دیدن این جانوران به شانس، فصل، محل حضور حیوان و مهمتر از همه تجربه راهنمای محلی بستگی دارد.
گلستان برای کسی که میخواهد نخستین تجربه جدی عکاسی حیات وحش خود را داشته باشد هم انتخاب جالبی است؛ چون در کنار حیات وحش، منظرههای جنگلی و کوهستانی فوقالعادهای دارد و اگر آن عکس رؤیایی را نگرفتید، دستکم با مجموعهای از عکسهای طبیعت برمیگردید.
۳. میانکاله؛ بهشت عکاسهای پرنده
اگر به جای پستانداران بزرگ، پرندگان را دوست دارید، پناهگاه حیات وحش میانکاله در مازندران یکی از مهمترین انتخابهای ایران است.
این منطقه در جنوب شرقی دریای خزر قرار گرفته و بهعنوان پناهگاه حیات وحش، تالاب بینالمللی و ذخیرهگاه زیستکره شناخته میشود. میانکاله زیستگاه طیف گستردهای از پرندگان آبزی، کنارآبزی و خشکیزی است و گونههایی مانند فلامینگو، پلیکان، قو، انواع مرغابیسانان، باکلان، عقاب دریایی دمسفید، قرقاول خزری و دراج در این منطقه ثبت شدهاند.
یکی از جذابیتهای میانکاله برای عکاسان این است که زمان سفر میتواند نوع سوژه شما را تغییر دهد. با شروع مهاجرت پاییزی، از اوایل شهریور به بعد حضور برخی پرندگان مهاجر آغاز میشود و در ماههای سرد، تنوع و تعداد پرندگان مهاجر افزایش پیدا میکند. برای مثال، منابع گردشگری تخصصی میانکاله آغاز حضور برخی اردکها را از اوایل شهریور گزارش کردهاند.
پس اگر همین روزها به فکر یک سفر عکاسی هستید، میانکاله میتواند گزینه جالبی برای شروع فصل مهاجرت باشد؛ بهخصوص اگر پرندهنگری و عکاسی پرندگان را به عکاسی از حیوانات بزرگ ترجیح میدهید.
در این سفر یک لنز تله مناسب و سهپایه یا تکپایه میتواند بسیار بیشتر از یک لنز معمولی به کارتان بیاید. و البته مهمتر از تجهیزات، صبر است؛ پرندهای که میخواهید از آن عکس بگیرید احتمالاً برای اینکه در بهترین لحظه وارد قاب شما شود، هیچ عجلهای ندارد.
۴. ارسباران؛ سفر به قلمرو خرس و پلنگ
ارسباران در شمال آذربایجان شرقی، انتخاب متفاوت دیگری برای عکاسی از حیات وحش است. جنگلها و کوهستانهای این منطقه زیستگاه گونههای متنوعی هستند و از جمله پستانداران شاخص آن میتوان به مرال، شوکا، پلنگ، خرس قهوهای، کل و بز و گربه وحشی اشاره کرد. در میان پرندگان نیز گونههایی مانند سیاهخروس، قرقاول، دراج و تعدادی از پرندگان شکاری ثبت شدهاند.
ارسباران برای عکاسهایی جذاب است که دوست دارند در کنار حیات وحش، منظر طبیعی هم بخش مهمی از عکس باشد. جنگلهای کوهستانی و مه و پوشش گیاهی منطقه میتواند قابهایی متفاوت از عکسهای معمول حیات وحش ایران بسازد.
اما درباره خرس و پلنگ یک نکته مهم وجود دارد: مشاهده آنها اتفاقی نیست که بتوان روی آن برنامهریزی قطعی کرد. بهخصوص در مورد حیوانات بزرگ و گوشتخوار، نزدیک شدن یا تلاش برای پیدا کردن حیوان بدون شناخت منطقه میتواند خطرناک باشد. بهترین کار استفاده از راهنمای آشنا با منطقه و رعایت کامل فاصله ایمن است.
اگر عکاسی حیات وحش را با طبیعتگردی ترکیب کنید، ارسباران از آن سفرهایی است که حتی بدون ثبت عکس یک حیوان کمیاب هم میتواند ارزشمند باشد.
۵. پارک ملی بمو؛ یک مقصد حیات وحش نزدیک شیراز
برای تجربه حیات وحش، همیشه لازم نیست راهی یکی از دورافتادهترین نقاط ایران شوید. پارک ملی بمو در شمال شیراز قرار دارد و فاصله نسبتاً کم آن با شهر، این منطقه را به گزینهای متفاوت برای علاقهمندان به طبیعت و عکاسی تبدیل کرده است.
در بمو گونههایی مانند آهو، قوچ و میش، کل و بز، پلنگ، کفتار، گرگ، گربه وحشی، روباه و تشی ثبت شدهاند و پرندگانی مانند عقاب طلایی، هما، کبک و تیهو نیز در منطقه حضور دارند. در مرداد ۱۴۰۵ نیز اداره کل حفاظت محیط زیست فارس از حمله یک پلنگ به محیطبان این پارک هنگام گشتزنی خبر داد و اعلام کرد که این منطقه همچنان زیستگاه گونههای شاخصی مانند پلنگ، کفتار، کاراکال، قوچ و میش و آهو است.
همین خبر البته یک نکته مهم را هم یادآوری میکند: نزدیکی بمو به شیراز به معنای بیخطر بودن آن نیست. اینجا یک پارک شهری یا محل گردش تفریحی معمولی نیست؛ یک زیستگاه واقعی است و حیوانات در آن رفتار طبیعی خودشان را دارند.
برای عکاس، بمو بهویژه به خاطر ترکیب پستانداران و پرندگان جذاب است. اگر ساکن شیراز یا استان فارس باشید، حتی میتوانید آن را بهعنوان یک سفر کوتاه عکاسی برنامهریزی کنید، نه الزاماً یک سفر چندروزه.
برای عکاسی حیات وحش چه چیزی مهمتر از دوربین است؟
شاید وسوسه شوید برای چنین سفری یک دوربین بسیار گران و یک لنز فوقتله بخرید، اما واقعیت این است که گرانترین تجهیزات لزوماً بهترین عکس را نمیسازند. شناخت رفتار حیوان، انتخاب زمان مناسب، پیدا کردن نقطه درست و مهمتر از همه صبر، گاهی از چندین میلیون تومان تجهیزات بیشتر ارزش دارد.
از طرف دیگر، در مناطق حفاظتشده نباید برای گرفتن عکس بهتر به حیوان نزدیک شد، آن را تعقیب کرد، با غذا به سمت دوربین کشاند یا مسیر طبیعیاش را بست. در مورد پرندگان هم نزدیک شدن به لانه یا محل جوجهآوری میتواند استرس زیادی به حیوان وارد کند.
اگر قرار است برای عکاسی حیات وحش راهی ایران شوید، بهتر است قبل از سفر وضعیت دسترسی منطقه، محدودیتهای حفاظتی و امکان ورود به بخشهای مختلف را از اداره محیط زیست منطقه یا راهنمای مجاز محلی بررسی کنید. بعضی بخشهای مناطق حفاظتشده برای گردش عمومی مناسب نیستند و ممکن است ورود به آنها نیازمند هماهنگی یا مجوز باشد.
در نهایت، شاید جذابترین بخش این سفر همین باشد که نمیدانید قرار است چه چیزی در کارت حافظه دوربینتان ثبت شود. ممکن است برای یوز به توران بروید و فقط ردپا پیدا کنید؛ برای پلنگ به گلستان بروید و یک گله مرال ببینید؛ یا برای فلامینگو به میانکاله بروید و یک پرنده شکاری را در لحظهای بینظیر ثبت کنید. در عکاسی حیات وحش، همین غیرقابلپیشبینی بودن است که سفر را از یک گردش معمولی جدا میکند.
