فرادید نوشت؛ عارفان مسلمان نقش برجستهای در گسترش اسلام در قلمرو شبه قاره و از جمله در بنگلادش داشتهاند. طرز رفتار و گیرایی شخصیت این افراد موجب گرایش مردم این سرزمین به آیین اسلام میشد. در این میان به خصوص نقش عارفان و صوفیان مهاجر ایرانی برجسته است.
به گزارش فرادید؛ نقش مهم عرفای ایرانی در بنگلادش تا به حدی بوده است که هنوز هم برخی اصطلاحات جا افتادۀ مربوط به عرفان در این کشور به زبان فارسی هستند؛ در بنگلادش بزرگان تصوف را «پیر» مینامند و آرامگاههای مربوط به آنان را نیز با عنوان «درگاه» میشناسند.
«درگاه شاه محمد محسن خان» ساختمانی است که اخیرا به عنوان آرامگاهی برای یکی از صوفیان نامدار بنگلادش ساخته شده است. معماری این بنا از سنتهای معماری اسلامی و بنگالی و نیز از مضامین صوفیانه الهام گرفته است.
ساختار این بنا علاوه بر زیبایی چشمگیری که دارد، حالتی رازآلود و معنوی را نیز به بینندهاش القا میکند. با وجود استفادۀ معماران از عناصر سنتی و الهام گرفتن از مساجد دورۀ «شاهی بنگاله»، در نهایت نوعی جلوۀ مدرن هم به ویژه در طراحی محیط داخلی بنا وجود دارد که بیش از هر چیز به خاطر ظاهر سیمانی، مسطح و نسبتا بدون تزئین سقف است.
استودیوی معماری استاپوتیک که طراح این پروژه بوده است توضیح میدهد که: «در فارسی، درگاه به معنی محل عبور است؛ درگاه جایی است که بدن خاکی شخص در آن آرام میگیرد و روحش به بهشت سفر میکند».
بر اساس یک چنین دیدگاهی، سقف این بنا به نوعی شبیه به گذرگاهی با دالانهای متعدد ساخته شده است؛ البته این سقف از جهت دیگر شبیه به یک چلچراغ بزرگ نیز هست؛ در واقع خود استودیوی معماری نیز در توضیحاتش به مفهوم «چلچراغ بهشت» به عنوان استعارهای از نور معنوی و مقدس اشاره کرده است.
