راهنماتو- در فاصله بینِ استانبول و آنکارا، در یکی از تاریخیترین و زیباترین بخشهای شمالغربیِ ترکیه، درهای عمیق وجود دارد که پوشیده از جنگلهای متراکم کاج است و چشمههای آب گرم به وفور در آن یافت میشود.
به گزارش راهنماتو، در این دره چیزی وجود دارد که به نظر میرسد درست از وسطِ یکی از فیلمهای دیزنی بیرون آمده است: ردیفپشتِردیف قصرهایی همسان و قلعهمانند با برجهای دیدهبانی.
گاهگاهی که مه صبحگاهی برجهای آبی را در خود میپیچد، منظرهای رؤیایی است، اما وقتی از نزدیکتر به آن نگاه میکنید، به نظر میرسد یک جای کار میلنگد.
جادههای بینِ ساختمانها ناتمام است. نخالههای ساختمانی روی زمین ریخته و شهر فاقد روح است. این یک شهرِ افسانهای متروکه است، یک پروژه توسعهای بلندپروازانه و مجلل که قربانی مدیریت نادرست و جریانهای مالی جهانی شده است.
این پروژه به اسمِ برجالباباس شناخته میشود و در چند مایلی شهر تاریخی مودورنو واقع شده که زمانی در تقاطع جاده ابریشم و جاده کریمه قرار گرفته بود. مودورنو طی سالها جایگاهش به عنوان یک قطب تجاری را از دست داد و به عنوان مرکزِ صنعتِ طیورِ ترکیه مجدداً متولد شد و اخیراً نیز به گردشگری روی آورده تا اقتصاد محلی را رونق ببخشد. مقاماتِ ترکیه پیشنهاد دادهاند که شهر، از جمله عمارتهای سیاهوسفیدِ عصرِ عثمانیِ آن، در فهرستِ میراثِ جهانی یونسکو ثبت شود.
همانطور که پیشبینی میشد، تا اوایل دهه 2000، شهرِ مودورنو و چشمههای آبگرمِ آن توجه شرکتهای توسعه املاک و سرمایهگذاران، از جمله گروهِ ساروت، را که همانموقع دو هتل چشمه آبگرم در منطقه ساخته بود، به خود جلب کرد. ایده بعدی ساروت خیلی بزرگ بود: ساختِ برجالباباس، مجموعهای از خانههای ویلاییِ مجلل که به مشتریانِ ثروتمندِ عرب خدماترسانی کند. قرار بود که این مکان یک حمام ترکی مجلل، یک مرکز تفریحی و خرید و چیزهای بسیار بیشتری داشته باشد.
این طرح بلافاصله با مخالفت گروههایی از ساکنان شهر مودورنو مواجه شد. اگرچه برخی این توسعه را منبعی برای اشتغالزایی میدیدند که میتوانست اقتصاد محلی را تقویت کند، اما بسیاری از ساکنان با نادیده گرفتنِ تقریباً کاملِ میراث فرهنگی موجود و اثری که بر زیرساختهای محلی میتوانست داشته باشد، مخالفت کردند.
عایشه اگ ییلدریم، برنامهریزِ شهری متخصص در حفاظت از میراث فرهنگی، میگوید: «آنها چیزی را طراحی کردند که فکر میکردند مشتریانِ ثروتمندشان را راضی میکند، بدونِ آنکه به تقابل فرهنگی این طرح با تاریخ مودورنو توجه کرده باشند.
علیرغم مخالفتها، طرحِ ساروت در سال 2014 با صرفِ هزینه 200میلیون دلاری برای ساختِ 587 ویلا از 732 ویلا کلید خورد. اما وقتی فاجعه مالی سال 2018 رخ داد و هم بازار املاک و هم اقتصاد جهانی رو به افول گذاشت و لیر ترکیه نیز ارزشاش را از دست داد، شرکتِ ساروت اعلام ورشکستگی کرد. کار در سایت متوقف شد. اگرچه اغلب ویلاها تکمیل شدهاند ـ حداقل از بیرون اینطور به نظر میرسد ـ هیچکدام از زیرساختها هنوز کامل نیستند.
اکنون برجالباباس به نحو دیگری گردشگران را جذب میکند، این مکان تبدیل به نقطهای کنجکاویبرانگیز شده که علاقهمندان به شهرِ تاریخی مودورنو و دریاچه سولوکو که در نزدیکی آن قرار دارد را به خود جذب میکند. اما داستان به یک شهرِ متروکه گرانقیمت ختم نمیشود. در سال 2020، ساروت از ورشکستگی خارج شد و با اطمینان اعلام کرد که با فروش تعدادی از ویلاها، با تخمینِ خودشان 100عدد، میتواند قرضهایش را پرداخت کند و ساختوساز را ادامه دهد. این اواخر، کل پروژه به هولدینگِ نُوا، که یک شرکتِ چندملیتیِ آمریکایی است، سپرده شده است. مدیر اجراییِ نوا گفته است: «ما میخواهیم این برنامه را تکمیل کنیم و درست مثلِ ساروت چشممان به مشتریانِ حاشیه خلیج فارس است.»
ییلدریم دو سناریوی احتمالی را برای آینده این پروژه پیشبینی میکند. برجالباباس یک شهرِ متروکه باقی میماند و در همین وضعیت به تقویتِ گردشگری کمک میکند. یا نوا تصمیم میگیرد که پروژه را کامل کند.
و درآخر، ییلدریم میگوید، نمیداند منظورِ این شرکت از «طراحیِ بازسازیشده» آن است که میخواهد برخی واحدهای اضافی را تخریب و تعدیلهای معماری در آن انجام دهد تا قدری از «اثرِ کیچ» بکاهد یا خیر. اینکه این پروژه را میتوان نجات داد ـ یا اصلاً باید نجات داد یا نه ـ هنوز مشخص نیست.
