راهنماتو- یک مطالعه پیشگام بینش تازهای درباره مراحل رطوبت در طی 800000سال گذشته در شمال آفریقا در اختیار دانشمندان قرار داده است و علت پدیدار شدن پوشش سبز دورهای در این ناحیه از زمین را شرح میدهد.
به گزارش راهنماتو، این مطالعه که نتایج آن اخیرا در نشریه نیچر کامیونیکیشنز منتشر شده است، نشان میدهد که تغییرات دورهای مراحل رطوبت در صحرای آفریقا به واسطه تغییر مدار زمین به دور خورشید هدایت میشده و در طول عصر یخبندان این گرایش سرکوب شده است.
دانشمندان اقلیم برای نخستینبار دورههای «سبزینگی» صحرای آفریقا را شبیهسازی کرده و شواهدی به دست آوردهاند که نشان میدهد زمانبندی و شدت این رویدادهای پررطوبت تحت تأثیر اثرات صفحات مرتفع و بزرگ و دوردستِ یخ در نیمکره شمالی نیز بودهاند.
نویسنده ارشد این مقاله، دکتر ادوارد آرمسترانگ، دانشمند اقلیمشناس از دانشگاه هلسینکی، میگوید: «تغییرات متناوت صحرای آفریقا به اکوسیستمهای جنگلی و ساوانا یکی از تغییرات بسیار چشمگیر در روی سیاره زمین محسوب میشود.»
مطالعه ما یکی از اولین مطالعات مدلسازی اقلیم است ک دورههای مرطوب آفریقا را با بزرگی قابل مقایسه با آنچه مشاهدات دیرینه اقلیم نشان میدهد، شبیهسازی میکند و نشان میدهد که چرا و چه زمانی این رویدادها رخ داده است.»
شواهد گسترده نشان میدهند که صحرای آفریقا، قبل از تبدیل شدن به بیابان بیآب و علفی که امروز مشاهده میکنیم، به صورت دورهای پوشش گیاهی، روخانه، دریاچه و حیوانات وابسته به آب مثل اسب آبی داشته است. این دورههای مرطوب شمال آفریقا، برای فراهم آمدن کوریدورهای سبز در بیرون از صحرای آفریقا ضروری بودند زیرا به پراکنده شدن انواعی از گونهها، از جمله انسانهای اولیه، در سراسر جهان کمک میکردند.
این تغییرات که اصطلاحا «سبزینگی» نامیده میشودند به واسطه تغییراتی که در وضعیت مدار زمین، به خصوص حرکت تقدیمی محوری رخ میداد، هدایت میشدند. حرکت تقدیمی به نحوه چرخش زمین بر محور خود اشاره میکند که بر فصلی بودن (برای مثال فصلهای متضاد) در یک چرخه تقریبی 21000ساله اثر میگذارد. تغییرات در حرکت تقدیمی زمین میزان انرژیای که زمین در فصلهای مختلف دریافت میکند را تعیین میکند و این میزان انرژی نیز متعاقبا بر قدرت بارشهای فصلی آفریقا و گسترش پوشش گیاهی در این ناحیه وسیع، اثر میگذارد.
یک مانع بزرگ بر سر راه فهم این رویدادها آن است که اکثر مدلهای اقلیمی قادر به شبیهسازی شدت این دورههای مرطوب نبودهاند، بنابراین مکانیزمهای خاصی که باعث ایجاد این تغییرات شده بود، تاکنون ناشناخته مانده بودند.
در این مطالعه دورههای رطوبت شمال آفریقا به کمک مدلهای اقلیمی نوین شبیهسازی شد تا مکانیزمهایی که منجر به این تغییرات میشدند، شناسایی شوند.
این نتایج تأیید کرد که دورههای رطوبت در صحرای آفریقا هر 21000سال تکرار شدهاند و تغییر در محور تقدیمی زمین آنها را تعیین میکرده است. این تغییرات باعث میشد که تابستانهای گرمتری در نیمکره شمالی پدید آیند که شدت سیستم بارشهای فصلی در غرب آفریقا را بیشتر میکرد و باعث میشد میزان بارش در صحرای آفریقا افزایش یابد و پوشش گیاهی خاصی در سراسر صحرای آفریقا پدید آید.
این مطالعه همچنین نشان داد که دورههای رطوبت در عصر یخبندان که بخشهای اعظمی از ارتفاعات زمین پوشیده از صفحات یخچالی بودند، رخ نمیداد. علتش آن بود که این صفحات پهناور یخ جو زمین را خنک میکردند و گرایش سیستم بارشهای فصلی آفریقا به گسترش را سرکوب میکردند. این یافتهها ارتباط بین نواحی بسیار دور از هم را نشان میدهد. این ارتباط احتمالا باعث شده که گونههای مختلف، از جمله انسان، در طی عصر 800000ساله یخبندان، با محدودیتهایی برای پراکنده شدن در خارج از آفریقا مواجه شوند.
نویسنده همکار این پژوهش، میکا تالاوارا، استادیار رشته محیطهای انسانتبارها در دانشگاه هلسینکی، میگوید:
«ناحیه صحرای آفریقا مانند دروازهای عمل میکرد که پراکندگی گونههای مختلف بین شمال و زیر صحرای آفریقا و داخل و خارج قاره را کنترل میکرد. این دروازه در دورهای که صحرای آفریقا سبز بود، باز بود و در زمانی که صحرای آفریقا بیابانی میشد، بسته میشد. تناوب مراحل مرطوب و خشک پیامدهای بزرگی برای پراکندگی و تکامل گونهها در آفریقا داشت. توانایی در مدلسازی دورانهای رطوبت در شمال آفریقا دستاوردی بزرگ و ابزاری است که به فهم بهتر توزیع انسانها و و تکامل گونهمان در داخل آفریقا کمک میکند.»
