راهنماتو- با شروع فصل سرما و بارش برف، یکی از مهمترین مهارتهایی که هر راننده باید داشته باشد، نحوه صحیح بستن زنجیر چرخ است. زنجیر چرخ اگر بهدرستی انتخاب و نصب شود، میتواند اصطکاک لاستیک با سطح برفی و یخزده را افزایش دهد و به حرکت ایمنتر خودرو در مسیرهای لغزنده کمک کند؛ اما نصب اشتباه آن نهتنها کمکی به کنترل خودرو نمیکند، بلکه ممکن است به لاستیک، رینگ، سیستم ترمز، جلوبندی و حتی قطعات داخل گلگیر آسیب بزند.
به گزارش راهنماتو، بسیاری از رانندگان تصور میکنند بستن زنجیر چرخ کار پیچیدهای نیست و کافی است زنجیر را دور لاستیک بیندازند و چند قلاب آن را به یکدیگر متصل کنند. درحالیکه این کار چند مرحله فنی و ایمنی دارد؛ از تشخیص محور محرک خودرو و انتخاب زنجیر متناسب با سایز لاستیک گرفته تا نحوه قرار دادن زنجیر، اتصال قفلها، تنظیم کشش و بررسی نهایی پس از حرکت.
در این راهنما، مراحل بستن زنجیر چرخ را بهصورت گامبهگام بررسی میکنیم و به نکاتی میپردازیم که رعایت آنها میتواند از بروز مشکلات و حوادث در جادههای برفی جلوگیری کند.
۱. پیش از بستن زنجیر چرخ چه نکاتی را باید بدانیم؟
قبل از هر اقدامی باید مطمئن شوید زنجیری که در اختیار دارید، برای خودرو و لاستیکهای آن مناسب است. انتخاب زنجیر نامتناسب یکی از مهمترین دلایل آسیبدیدگی خودرو هنگام رانندگی در برف است.
توجه به سایز لاستیک: نخستین نکته، انتخاب زنجیر متناسب با ابعاد لاستیک است. سایز لاستیک معمولاً روی دیواره آن نوشته شده و به شکل عبارتی مانند 185/65 R15 یا 205/55 R16 دیده میشود.
این اعداد بهترتیب نشاندهنده پهنای لاستیک برحسب میلیمتر، نسبت ارتفاع دیواره به پهنا برحسب درصد و قطر رینگ برحسب اینچ هستند. هنگام خرید زنجیر چرخ باید سایز درجشده روی لاستیک را با جدول سایزبندی شرکت سازنده زنجیر مطابقت دهید. صرفاً مشابه بودن اندازه ظاهری زنجیر با لاستیک برای اطمینان از سازگاری آن کافی نیست.
بررسی فضای اطراف چرخ: همه خودروها فضای یکسانی برای نصب زنجیر ندارند. در بعضی خودروها فاصله لاستیک تا قطعات سیستم تعلیق، کمکفنر، شلنگ ترمز و بدنه محدود است. به همین دلیل ممکن است یک زنجیر معمولی با حلقههای ضخیم برای یک خودرو مناسب نباشد.
در چنین شرایطی باید به دفترچه راهنمای خودرو مراجعه کنید و حداکثر ضخامت مجاز حلقههای زنجیر و نوع زنجیر قابل استفاده را بررسی کنید. بعضی خودروها فقط با زنجیرهای کمضخامت یا زنجیرهای مخصوص قابل استفاده هستند و برخی نیز بهدلیل محدودیت فضای اطراف چرخ، اجازه استفاده از زنجیر فلزی را نمیدهند.
بررسی سلامت زنجیر: پیش از نصب، زنجیر را کاملاً باز کنید و روی سطح صاف قرار دهید. حلقههای شکسته، پیچخورده یا تغییرشکلدادهشده، قلابهای آسیبدیده و قطعات قفلکننده معیوب میتوانند هنگام حرکت از جای خود خارج شوند. زنجیر معیوب را نباید استفاده کرد.
۲. زنجیر چرخ را باید به کدام لاستیکها ببندیم؟
یکی از اشتباهات رایج رانندگان، نصب زنجیر چرخ روی محور اشتباه است. قاعده عمومی این است که زنجیر روی چرخهای محرک خودرو نصب شود؛ یعنی چرخهایی که نیروی موتور را دریافت میکنند.
-
خودروهای دیفرانسیل جلو: زنجیر چرخ باید روی دو لاستیک جلو نصب شود.
-
خودروهای دیفرانسیل عقب: زنجیر چرخ باید روی دو لاستیک عقب نصب شود.
-
خودروهای چهارچرخ محرک: محل نصب زنجیر به طراحی سیستم انتقال قدرت و دستورالعمل شرکت سازنده بستگی دارد. نباید تصور کرد که در همه خودروهای دو دیفرانسیل، زنجیر باید روی هر چهار چرخ بسته شود.
برای مثال، در خودروهای دیفرانسیل جلو مانند بسیاری از خودروهای سواری متداول، نیروی موتور به چرخهای جلو منتقل میشود؛ بنابراین نصب زنجیر روی چرخهای جلو، کشش و توانایی حرکت خودرو را در برف افزایش میدهد.
البته یک نکته مهم وجود دارد: دستورالعمل اختصاصی خودروساز بر قاعده عمومی اولویت دارد. بعضی خودروها بهدلیل محدودیت فنی، محل نصب مشخصی برای زنجیر دارند یا استفاده از آن را فقط روی یک محور مجاز میدانند. در خودروهای چهارچرخ محرک نیز حتماً باید دفترچه راهنما بررسی شود.
۳. وسایل مورد نیاز برای بستن زنجیر چرخ
بهتر است پیش از حرکت در جاده برفی، وسایل مورد نیاز را آماده کنید تا مجبور نباشید در سرمای شدید و کنار جاده به دنبال ابزار بگردید.
وسایل ضروری عبارتاند از:
-
یک جفت زنجیر چرخ متناسب با سایز لاستیک
-
دستکش ضخیم و ضدآب
-
چراغقوه یا چراغ پیشانی برای کار در تاریکی
-
زیرانداز یا پارچه ضخیم برای زانو زدن روی برف و زمین سرد
-
جلیقه شبرنگ برای دیدهشدن در کنار جاده
-
مثلث هشدار برای اعلام توقف خودرو به رانندگان دیگر
-
دفترچه راهنمای زنجیر چرخ
نکته کاربردی این است که بهتر است یک بار پیش از شروع سفر، در محیطی خشک و امن، نحوه بستن زنجیر را تمرین کنید. این کار باعث میشود هنگام مواجهه با برف و یخبندان، بدون سردرگمی بتوانید آن را نصب کنید.
۴. آموزش مرحلهبهمرحله بستن زنجیر چرخ
روش نصب زنجیرهای فلزی معمولی ممکن است با توجه به نوع قفل و طراحی آنها کمی متفاوت باشد؛ اما مراحل کلی به شرح زیر است.
مرحله اول: خودرو را در محل امن متوقف کنید.
خودرو را در محلی صاف، هموار و دور از مسیر عبور سایر وسایل نقلیه متوقف کنید. اگر در جاده هستید، تا حد امکان از سطح آسفالت خارج شوید، چراغهای هشدار خودرو را روشن کنید و مثلث خطر را در فاصله مناسب قرار دهید.
ترمز دستی را بکشید، موتور را خاموش کنید و در خودروهای اتوماتیک، دستهدنده را در وضعیت P قرار دهید. در خودروهای دندهای نیز دنده مناسب برای جلوگیری از حرکت ناخواسته انتخاب شود. اگر سطح شیب دارد، از گوه یا مانع مناسب برای جلوگیری از حرکت چرخها استفاده کنید.
مرحله دوم: زنجیر را باز و مرتب کنید.
زنجیر را از بسته خارج کرده و روی زمین پهن کنید. تمام قسمتهای آن را بررسی کنید تا هیچ حلقهای در هم پیچیده یا گرهخورده نباشد.
قلابها، بستها و سیم یا کابل اتصال را نیز بررسی کنید. در زنجیرهای معمولی، معمولاً یک قفل یا اتصال در قسمت داخلی لاستیک و یک قفل در قسمت بیرونی وجود دارد. قسمت بیرونی معمولاً دارای زنجیر تنظیمکننده یا بست کششی است.
قبل از شروع، مطمئن شوید بخشهای قفلکننده و تنظیمکننده در موقعیتی قرار دارند که پس از نصب بهراحتی در دسترس باشند.
مرحله سوم: زنجیر را پشت لاستیک قرار دهید.
در زنجیرهای معمولی که برای نصب از پشت لاستیک طراحی شدهاند، ابتدا کابل یا بخش اتصال داخلی را از پشت چرخ عبور دهید.
برای این کار، زنجیر را از یک طرف لاستیک به پشت آن هدایت کنید و دو سر کابل یا حلقه اتصال داخلی را در قسمت بالایی پشت لاستیک به یکدیگر متصل کنید.
در این مرحله باید مطمئن شوید زنجیر بهصورت صاف پشت لاستیک قرار گرفته و هیچ قسمت آن پیچ نخورده است.
نکته مهم: در برخی مدلهای جدید، روش نصب متفاوت است و نیازی به عبور دادن زنجیر از پشت لاستیک نیست. در این مدلها باید دقیقاً مطابق دستورالعمل سازنده عمل کنید.
مرحله چهارم: زنجیر را روی سطح لاستیک پهن کنید.
پس از اتصال قسمت داخلی، بخش اصلی زنجیر را بهآرامی روی آج لاستیک بکشید تا سطح تماس لاستیک با جاده پوشیده شود.
زنجیر باید بهصورت یکنواخت روی لاستیک قرار بگیرد. حلقههای زنجیر نباید فقط در یک سمت لاستیک جمع شوند یا از لبه آن بیرون بزنند.
در این مرحله قسمت بیرونی زنجیر را نیز بررسی کنید تا قفل و بستهای آن در موقعیت مناسب قرار گرفته باشند.
مرحله پنجم: قفلهای زنجیر را متصل کنید.
پس از قرار گرفتن زنجیر روی لاستیک، نوبت اتصال قسمتهای مختلف آن است.
ابتدا قلاب یا قفل بخش داخلی را متصل کنید. سپس قفل بیرونی را ببندید. در برخی زنجیرها این اتصالات به شکل قلاب فلزی، حلقه یا بست مخصوص طراحی شدهاند.
دقت کنید که قفلها کاملاً در جای خود قرار گرفته باشند و هیچ قسمت اضافه یا آزاد زنجیر به سمت داخل چرخ آویزان نمانده باشد.
مرحله ششم: زنجیر را سفت و تنظیم کنید.
یکی از مهمترین مراحل نصب، تنظیم میزان کشش زنجیر است.
زنجیر باید بهاندازه کافی محکم باشد تا هنگام چرخیدن لاستیک جابهجا نشود؛ اما نباید آنقدر تحت فشار قرار بگیرد که به لاستیک یا اتصالات آن آسیب بزند.
اگر زنجیر شل باشد، هنگام حرکت به بدنه، گلگیر، قطعات جلوبندی یا سیستم ترمز برخورد میکند. از طرف دیگر، کشش بیش از حد نیز ممکن است به قفلها و حلقههای زنجیر فشار وارد کند.
برای تنظیم کشش، از بست یا زنجیر تنظیمکنندهای که در مدل مورد استفاده تعبیه شده است کمک بگیرید. در برخی مدلها این کار با یک قلاب کششی و در بعضی دیگر با یک قطعه لاستیکی یا مکانیزم خودتنظیم انجام میشود.
مرحله هفتم: نصب را روی چرخ دیگر تکرار کنید.
زنجیر دوم را نیز دقیقاً به همین روش روی لاستیک مقابل نصب کنید. استفاده از زنجیر فقط روی یکی از دو چرخ یک محور توصیه نمیشود؛ زیرا میتواند باعث ایجاد تفاوت در میزان چسبندگی دو طرف خودرو و رفتار نامتعادل آن شود.
۵. بعد از بستن زنجیر چرخ چه کارهایی باید انجام دهیم؟
نصب زنجیر به معنی پایان کار نیست. پیش از حرکت باید چند بررسی مهم انجام دهید:
-
بررسی اتصال قفلها: تمام قلابها و بستهای داخلی و خارجی را بررسی کنید تا کاملاً بسته باشند.
-
بررسی یکنواختی زنجیر: زنجیر باید در تمام سطح لاستیک بهصورت متقارن قرار گرفته باشد و یک قسمت آن شلتر از قسمت دیگر نباشد.
-
بررسی فاصله از قطعات خودرو: مطمئن شوید زنجیر با رینگ، کالیپر ترمز، شلنگ ترمز، کمکفنر و قطعات داخل گلگیر تماس ندارد.
-
بررسی فرمان: اگر زنجیر روی چرخهای جلو نصب شده است، فرمان را در هر دو جهت تا انتها بچرخانید و بررسی کنید که زنجیر با بدنه یا قطعات اطراف چرخ برخورد نکند.
-
بررسی کشش: زنجیر نباید آویزان یا بیش از حد سفت باشد.
پس از انجام این بررسیها، با سرعت بسیار کم حرکت کنید. حدود ۵۰ تا ۱۰۰ متر جلو بروید و در محلی امن توقف کنید. سپس دوباره کشش زنجیر، محل قرارگیری حلقهها و اتصالات را بررسی کنید و در صورت نیاز آن را مجدداً سفت کنید.
این مرحله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا زنجیر ممکن است پس از نخستین چرخش لاستیک، روی سطح آن جابهجا شود یا مقداری شل شود.
در برخی دستورالعملهای خودروسازان، بررسی مجدد زنجیر پس از مسافت بیشتری نیز توصیه شده است. برای مثال، در دفترچه برخی خودروهای کیا، کنترل مجدد پس از حدود نیم تا یک کیلومتر توصیه شده است.
۶. نحوه صحیح رانندگی با زنجیر چرخ
حتی اگر زنجیر چرخ را کاملاً درست نصب کرده باشید، رانندگی نامناسب میتواند باعث آسیب به زنجیر یا از دست رفتن کنترل خودرو شود.
حداکثر سرعت مجاز چقدر است؟
یکی از مهمترین نکات، رعایت محدودیت سرعت است. حداکثر سرعت مجاز برای بسیاری از زنجیرهای فلزی ۵۰ کیلومتر بر ساعت است؛ اما این عدد برای تمام زنجیرها و خودروها یکسان نیست.
برخی تولیدکنندگان خودرو یا زنجیر، محدودیت پایینتری تعیین میکنند. بنابراین باید همیشه محدودیت سختگیرانهتر بین دستورالعمل خودروساز و سازنده زنجیر را رعایت کنید.
برای مثال، در دفترچه زنجیر چرخ Michelin Fast Grip حداکثر سرعت ۵۰ کیلومتر بر ساعت ذکر شده است؛ درحالیکه بعضی خودروهای کیا برای استفاده از زنجیر، محدودیت ۳۰ کیلومتر بر ساعت را تعیین کردهاند.
از شتابگیری ناگهانی خودداری کنید.
هنگام حرکت با زنجیر چرخ، پدال گاز را بهآرامی فشار دهید. شتابگیری شدید میتواند باعث هرزگردی چرخها، جابهجایی زنجیر و افزایش فشار به اتصالات آن شود.
ترمزگیری باید تدریجی باشد.
زنجیر چرخ به افزایش اصطکاک کمک میکند، اما به معنی حذف خطر لغزش نیست. ترمزگیری ناگهانی، بهخصوص در پیچها و مسیرهای یخزده، همچنان میتواند باعث انحراف خودرو شود.
با سرعت کم وارد پیچ شوید.
در مسیرهای برفی، پیش از رسیدن به پیچ سرعت را کاهش دهید. چرخاندن ناگهانی فرمان یا انجام مانورهای سریع میتواند تعادل خودرو را برهم بزند.
از عبور سریع از چالهها و دستاندازها خودداری کنید.
برخورد شدید چرخ زنجیردار با دستانداز ممکن است باعث جابهجایی زنجیر یا برخورد آن با قطعات داخلی خودرو شود.
به صداهای غیرعادی توجه کنید.
اگر هنگام حرکت صدای ضربه، تقتق یا برخورد فلز با بدنه شنیدید، در نخستین محل امن توقف کنید. احتمال دارد زنجیر شل شده یا بخشی از آن از جای خود خارج شده باشد. به حرکت ادامه ندهید تا علت مشخص شود.
سیستمهای ایمنی خودرو را غیرفعال نکنید.
در حالت عادی، سیستمهایی مانند ABS و ESP را روشن نگه دارید، مگر اینکه دفترچه راهنمای خودرو برای شرایط خاص و استفاده از زنجیر دستورالعمل متفاوتی ارائه کرده باشد.
۷. چه زمانی باید زنجیر چرخ را باز کنیم؟
زنجیر چرخ برای استفاده روی برف متراکم و سطوح یخزده طراحی شده است و نباید در تمام مسیرهای زمستانی روی لاستیک باقی بماند.
به محض اینکه وارد جادهای شدید که برف آن پاک شده و سطح آسفالت نمایان است، باید در محل امن توقف کرده و زنجیر را باز کنید.
رانندگی طولانی با زنجیر فلزی روی آسفالت خشک میتواند باعث فرسودگی سریع حلقههای فلزی، آسیب به لاستیک و رینگ و حتی تخریب سطح جاده شود.
همچنین اگر قرار است خودرو برای مدت طولانی پارک شود، بهتر است زنجیر را باز کنید؛ زیرا در شرایط یخبندان ممکن است به سطح لاستیک یا زمین منجمد شود و باز کردن آن دشوارتر شود.
۸. آموزش باز کردن زنجیر چرخ
باز کردن زنجیر نیز مانند نصب آن باید با دقت انجام شود.
مراحل باز کردن زنجیر به این ترتیب است:
-
خودرو را در محلی صاف، امن و دور از مسیر عبور خودروها متوقف کنید.
-
ترمز دستی را بکشید و موتور را خاموش کنید.
-
ابتدا قفل یا بست بیرونی زنجیر را باز کنید.
-
سپس اتصال داخلی را آزاد کنید.
-
زنجیر را بهآرامی از روی لاستیک جدا کنید و مراقب باشید حلقهها به رینگ یا بدنه برخورد نکنند.
-
زنجیر را از زیر لاستیک بیرون بکشید. اگر بخشی از زنجیر زیر چرخ گیر کرده است، آن را با کشیدن شدید آزاد نکنید. مطابق دستورالعمل همان مدل عمل کنید و در صورت لزوم خودرو را با احتیاط جابهجا کنید.
پس از باز کردن، زنجیر را بررسی کنید تا حلقهای شکسته یا تغییرشکلدادهشده نداشته باشد.