فرادید نوشت؛ شماری از باستانشناسان پس از تحقیق بر روی یک کتیبه متعلق به حدود ۱۸۰۰ سال پیش که از گوردخمهای در «شهر مردگان» در سرزمین های اشغالی به دست آمده بود، توانستند آن را رمزگشایی کنند.
به گفته پژوهشگران، این نوشته یک نفرین باستانی یهودی است که برای دور نگه داشتن سارقین قبر کاربرد داشته و فرد متوفی با درج نفرین در ورودی مقبره، به کسی که میخواسته قبر او را باز کند پیشاپیش هشدار داده است.
پروفسور آدی ارلیچ از انستیتو باستانشناسی زینمن و دانشکده باستانشناسی دانشگاه حیفا که رهبری کاوشها را بر عهده داشته میگوید: «یافته فعلی یکی از معدود مواردی است که در اواخر دوره روم به یک نوکیش اشاره میکند. این کتیبه در واقع مربوط به اواخر امپراتوری روم یا اوایل بیزانس است؛ هنگامی که مسیحیت در حال بسط قدرت خود است و با این حال ما شواهدی مییابیم که هنوز افرادی وجود دارند که به ادیان دیگر میپیوندند.»
دین مسیحیت که در اواخر دوره امپراتوری روم (قرن ۳ و ۴ میلادی) شروع به ریشه دواندن در جوامع آن وقت کرد، سرانجام به دین غالب در امپراتوری روم تبدیل شد.
مشهورترین بخش شهر «بیت شِعَریم» یک گورستان است که حدود ۸۰ سال پیش حفاری شد و کتیبههایی مدفون به زبان یونانی، زبان گفتاری غالب شهر در آن زمان، در آنجا پیدا شد. این آرامگاه تا اندازهای شهرت داشت که افراد از شهرهای دوردست نظیر پالمیرا در سوریه کنونی مردگان خود را به آنجا میآوردهاند.
«بیت شِعَریم» که «شهر مردگان» را در دل خود جای داده است در بیست کیلومتری شرق شهر حیفا قرار دارد و در سال ۲۰۱۵ در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. شهر مردگان پیش از این شناخته شده بودند، اما دو کتیبه مدفون سال گذشته به طور اتفاقی توسط رئیس حفاظت پارک در یک گوردخمه جدید کشف شدند.
متن کامل استخراجشده این کتیبه به تازگی در یک کنفرانس در دانشگاه حیفا ارائه شده و خود کتیبه نیز برای حفاظت به مرکز اداره آثار باستانی رژیم صهیونیستی انتقال یافته است.