راهنماتو- پوشش گیاهی اندکی که در ناحیهای دورافتاده از صحرای نامیب (نامیبیا، آفریقا) گسترده شدهاند، از بارش ناچیز این منطقه امرار معاش میکنند. رشد این همه علف در چنین محیط خشنی چشمگیر است، اما این منطقه چیزهای عجیب تری در خود دارد.
به گزارش راهنماتو، این علفزار توسط میلیون ها دایره عجیب و غریب پر شده است، که همه آنها عاری از علف یا هر نوع پوشش گیاهی هستند، که با هم یک الگوی وهم انگیز در سراسر منطقه، منظره ای عجیب را تشکیل می دهند. این دایره های عجیب که به «حلقه های پریان» مشهور است، وسعتی برابر با 80 در 140 کیلومتر را پوشش داده اند که از فاصله های بسیار دور قابل رویت است. بیننده ای که در این محیط قرار می گیرد گویی خود را در یک سیاره بیگانه تصور خواهد کرد.
قطر هر دایره بین 2 تا 10 متر است که با فاصله 10 متری از یک دیگر قرار دارند. دانشمندان تاکنون دو نظریه اصلی برای چرایی تشکیل این دایره های مرموز مطرح کرده اند. یک نظریه ادعا میکند که این دایرهها توسط موریانهها به وجود میآیند که از ریشه ها تغذیه می کنند، در حالی که نظریه دیگر پیشنهاد میکند که علفها برای به حداکثر رساندن دسترسی به آب، خود این حلقه ها را سازماندهی کرده اند.
هر نظریه برای خود طرفدارانی دارد و برخی تحقیقات نشان داده اند که هم موریانه ها و هم خودسازماندهی ممکن است در پشت حلقه های پری قرار داشته باشند. اما این توضیح پس از مشاهده حلقههای مشابه در استرالیا در سال 2016 که بدون ارتباط مشخص با موریانهها بودند، پیچیدهتر شد.
تحقیقات اخیر نیز به شدت به سمت نظریه خود سازمان دهی تمایل پیدا کرد که در آن علف ها دایره های پری را تشکیل می دهند تا از بارندگی کم بیشترین استفاده را ببرند. در سال 2020، تحقیقاتی به رهبری استفان گتزین، از دپارتمان مدلسازی اکوسیستم در دانشگاه گوتینگن در آلمان، مستندات بیشتری برای این نظریه پیدا کرد.
گتزین و تیمی از محققان دایرههای پریان را در 10 منطقه در سراسر صحرای نامیب بررسی کردند. بارندگی در این منطقه نادر و نامنظم است. محققان خاطرنشان می کنند که علف ها گاهی بلافاصله پس از باران در دایره های پری ظاهر می شوند، اما معمولاً بلافاصله پس از آن می میرند، در حالی که علف های بین دایره ها زنده می مانند.
گتزین و همکارانش بارانهای پراکنده را در 10 منطقه ردیابی کردند، علفها، ریشهها و شاخههای آنها و هرگونه آسیب احتمالی ریشهای که موریانهها ایجاد میکردند را بررسی کردند. آنها شرایط اطراف علف های در حال مرگ را پس از بارندگی بررسی کردند و حسگرهای رطوبت خاک را در دایره های پری و اطراف آن برای ثبت داده ها در فواصل نیم ساعتی، از فصل خشک سال 2020 و تا پایان فصل بارانی 2022، راه اندازی کردند.
این مطالعه نشان داد که ده روز پس از بارندگی، فضای داخلی دایرههای پری رشد بسیار کمی داشت و علفهای جدیدی که جوانه زده بودند در حال مرگ بودند. بیست روز پس از بارندگی، هر علف داخل دایرهها مرده بود، در حالی که علفهای اطراف «سبز و نرم» بودند. ریشههای علفهای مرده داخل دایرهها به اندازه ریشههای بیرون از دایرهها و حتی طولانیتر بودند، که نشان میدهد گیاهان سرمایهگذاری زیادی برای رشد ریشه به جهت جستجوی آب کردهاند. آنها همچنین گزارش دادند که محققان شواهدی مبنی بر تغذیه موریانه ها از ریشه پیدا نکردند.
گتزین میگوید: «فقدان ناگهانی علف در بیشتر مناطق درون دایرهها را نمیتوان با فعالیت موریانهها توضیح داد، زیرا هیچ زیست تودهای برای تغذیه این حشرات وجود نداشت.» اما مهمتر از آن، میتوانیم نشان دهیم که موریانهها مسئول این امر نیستند، زیرا علفها بلافاصله پس از بارندگی بدون هیچ نشانهای از تغذیه موجودات از ریشه، میمیرند.
محققان گزارش می دهند که حسگرهای خاک کاهش آهسته رطوبت خاک را هم در داخل و هم در خارج از دایره ها پس از یک بارندگی اولیه نشان دادند. با این حال، هنگامی که علف های اطراف حلقه تثبیت می شوند، رطوبت خاک به سرعت در همه جا و از جمله داخل دایره های پری، ناپدید می شود. گتزین می گوید؛ نتایج ما نشان داد که رطوبت خاک به سرعت و به صورت افقی در این ماسهها حتی در فواصل بیش از هفت متر پخش میشود. و این بدان معناست که آب موجود در حلقه به سمت گیاهان اطراف هدایت می شود.
محققان می نویسند که این یک نمونه باورنکردنی از «بازخورد اکوهیدرولوژیکی» است که در آن حلقه های خشک و بی ثمر اساساً به مخزنی تبدیل می شوند که به حفظ علف های اطراف کمک می کند.