راهنماتو- وقتی نخستوزیر انگلستان، ریشی سوناک، این هفته اعلام کرد که برنامههایی برای اجباری کردنِ مطالعه ریاضی تا سن 18سالگی در این کشور وجود دارد، به بحثوجدلهایی در این زمینه دامن زد.
به گزارش راهنماتو، او در سخنرانی خود گفت که هدف از این برنامهها اطمینان از این موضوع است که با مبارزه با بیسوادیِ بالایِ ریاضیاتی در انگلستان، جوانان به ابزارِ بهتری برای «پیدا کردنِ شغل» در آینده مجهز شوند. بسیاری، از جمله یکی از بازیگرانِ انگلیسی، سیمون پِگ، با این ایده مخالفت کردند. اما مشخص شد که علم از این ایده حمایت میکند.
برای مثال مطالعهای که در سال 2021 در دانشگاه آکسفورد انجام شده است نشان میدهد که متوقف کردنِ یادگیری ریاضیات در سن 16سالگی اثراتِ منفی روی رشدِ مغزی دارد. مطالعه دیگری نشان میدهد افرادی که ریاضی را در سطح پیشرفته (متوسطه دوم یا سطحِ A در انگلستان) فرا میگیرند، در سن 33سالگی 11درصد بیشتر از سایرین حقوق دریافت میکنند. برطبقِ آمار دولتی، در حدود 8میلیون نفر در انگلستان سوادِ ریاضیشان در حدِ ابتدایی است.
نخستوزیر انگلستان در انتقاد به این موضوع گفته است: «در جهانی که دادهها همهجا هستند و آمار زیربنای همه مشاغل است، وظیفه کودکان ماست که به مهارتهای تحلیلی بیشتری نسبت به گذشته مجهز شوند.»
اما از طرفی اجبار به یادگیری ریاضی ممکن است تأثیراتِ مثبتی که افرادی مثلِ نخستوزیر انگلستان در نظر دارند را برآورده نکند؛ زیرا برطبق مطالعاتِ علمی علاقهمندی به ریاضی در دیاِناِی ما نهفته است و این ژن را از یکی از والدینی که تواناییِ ریاضیاتی بالاتری دارد به ارث میبریم. اما علم دیگر چه چیزهایی درباره مهارت ریاضی به ما میگوید؟ در این مقاله به برخی یافتههای علمی در این زمینه اشاره میکنیم.
افزایشِ رشد مغزی
محققان دریافتهاند که تداوم مطالعه ریاضی بعد از سن 16سالگی تأثیراتِ مثبتی روی رشد مغزی دارد. دانشمندان دانشگاه آکسفورد کشف کردند سطحِ ماده شیمیاییِ مغز که برای حافظه، یادگیری و حلِ مسئله اهمیت دارد، در نوجوانانی که ریاضی را در سطح پیشرفته یاد میگیرند، بالاتر است.
آنها 87دانشآموز را در سطحِ متوسطه دوم در یک مطالعه به خدمت گرفتند و بعد از تصویربرداری از مغز آنها متوجه شدند، در افرادی که مدام ریاضی مطالعه میکردند سطحِ گاما-آمینوبوتریک اسید یا GABA در قشرِ پیشپیشانی بالاتر بود. آنها همچنین دریافتند دانشآموزانی که سطحِ GABA در آنها بالاتر بود، در حلِ معماهایی که مغز را در حدِ اذیت کردن به چالش میکشند، موفقتر عمل میکردند.
دانشمندان باور دارند توسعه استراتژیهای تازه برای حلِ معادلههای سختِ ریاضی باعثِ تقویت این بخش از مغز میشود و میتواند به افراد کمک کند تا در آینده مهارتهای حلِ مشکل بهتری در زندگی داشته باشند.
روی کوهن کادوش، نویسنده ارشد این مطالعه و استاد علوم اعصاب در دانشگاه آکسفورد، میگوید: «این نتایج برای افرادی که مطالعه ریاضی را ادامه دادهاند بسیار خوب است زیرا آنها مغزشان را در فعالیتی مشغول نگه داشتهاند که میتواند در درازمدت به نفعشان باشد.»
«اما عقده شخصیام این است که اجبار کردنِ افرادی که به ریاضی علاقهمند نیستند، به مطالعه ریاضی استراتژی درستی نیست. بهجای این کار باید جایگزینهای ممکنی مثلِ آموزش منطق و استدلال، را در پیش بگیریم که دقیقاً تأثیرشان مثلِ تأثیرِ ریاضی است.»
افزایش درآمد
مطالعه دیگری که در دانشگاه ناتینگهام انجام شد نشان داد که تداوم یادگیری ریاضی تا سن 18سالگی به به دست آوردنِ شغلهایی با درآمد بیشتر منجر میشود. در سال 2016، محققان نتایج یک مطالعه که در سال 1970 انجام شده بود را برای مقایسه با درآمد افرادِ 34سالهای که ریاضی را تا سطحِ پیشرفته ادامه داده یا نداده بودند، استفاده کردند.
آنها دریافتند کسانی که این موضوعِ درسی را تا سطحِ پیشرفته (متوسطه دوم) ادامه داده بودند، 11درصد درآمد بیشتری در مقایسه با دیگرانی که در سطوح ابتدایی ریاضی را تمام کرده بودند، داشتند. دانشمندان تأیید کردند که سطحِ پیشرفته ریاضی بر افزایشِ درآمد تأثیر دارد نه مطالعه ریاضی تا سطحِ پیشرفته.
اثرِ مهارتهای ریاضی والدین بر فرزندان کم میشود
مهارتهای ریاضی یا فقدانِ آن، فقط به کلاس درس محدود نمیشود، زیرا مطالعهای که در سال 2016 انجام شد نشان داد که مهارتهای ریاضی والدین به فرزندان سرریز میکند.
محققان از دانشگاه پیتزبورگ به 54کودک بین سنین 5 تا 8سال، 3مسئله ریاضی دادند که برای شناساییِ مهارتهای پایه ریاضیاتی آنها طراحی شده بود. والدین آنها که همگی حداقل دیپلم دبیرستان داشتند، نیز آزمونهای ریاضی دریافت کردند و همینطور از آنها درخواست شد به این پرسش پاسخ دهند که به نظرشان ریاضی تاچهاندازه میتواند برای فرزندانشان مفید باشد
نتایج نشان داد که عملکردِ دانشآموزان در حلِ مسائل را میتوان بر اساسِ مهارتِ والدینشان در حلِ ریاضی پیشبینی کرد. دکتر ملیسا لیبرتوس، نویسنده ارشد این مقاله گفت: «نتایج ما نشان میدهد که حسِ ذاتیِ علاقه به اعداد ـ دانسته یا نادانسته ـ از والدین به فرزندان به ارث میرسد.»
«ما باور داریم که ارتباط بین توانمندیهای ریاضیاتیِ والد و فرزند ترکیبی از وراثت و انتقالِ محیطی است.» حال اگر کودکان ساعاتِ بیشتری را در کلاسهای درس به مطالعه ریاضی بپردازند، اثرِ والدین بر توانمندیِ ریاضیاتیِ فرزندان کمتر میشود و هر فردی ورای قابلیتهای والدینش میتواند ریاضی بیاموزد.
مهارتهای ریاضی به ژنها نیز ارتباط دارند
اگر توانایی ما در حلِ معادلات ریاضی توسط آرایشِ ژنتیکیِ وراثتیمان تعیین شود، آنوقت شرکت در کلاسهای فوقبرنامه ریاضی تأثیر مهمی در مهارتهای ریاضیمان نخواهد داشت.
مطالعات زیادی هستند که مهارتهای ریاضی را به دیاِناِی نسبت میدهند. یکی از آنها مطالعهای است که توسطِ مؤسسه مکس پلانک در آلمان انجام شده است. محققان در سال 2020 ژنومهای 187 کودک بین سنین 3 تا 6سال را که هنوز آموزش ریاضی ندیده بودند، تجزیه و تحلیل کردند. آنها این دادهها را با اندازه حجمِ ماده خاکستری در سراسر مغز مقایسه کردند. سپس از هر کدام از کودکان که به سنِ کلاس دوم رسیدند ـ در حدود 7 تا 9سالگی ـ آزمون ریاضی گرفتند تا اثرِ ژنها و مناطقی از مغز، که ممکن است با تقویتِ مهارت ریاضیِ مرتبط باشد را، بررسی کنند.
آنها بهطور خاص به 10ژن شاملِ ROBO1 که در تحقیقاتِ قبلی با تواناییِ بالقوه ریاضی مرتبط بود نگاه انداختند. این تیم دریافت که سویههای ROBO1 بهطرز چشمگیری با افزایشِ اندازه قشرِ آهیانهای سمتِ راست مغز مرتبط است. بعلاوه، کودکانی که حجمِ ماده خاکستری مغزشان در قشرِ آهیانهای سمتِ راست در سنین 3 تا 6سال بیشتر بود، در آزمونهای ریاضی در سنین 7 تا 9سال بهتر عمل کرده بودند.
مهارتهای ریاضی به چپدستی مرتبط است
مطالعه دیگری که در سال 2016 انجام شد ارتباطِ بینِ تواناییِ ریاضی را با چپدستی بررسی کرد که نشان میدهد افراد چپدست سمتِ راستِ مغزشان رشدیافتهتر است. «سوگیریِ نیمکرهای» احتمالاً در رحم ایجاد میشود و میتواند بر توانایی ما در اجرای تمرینهای ریاضیاتی اثر بگذارد. اگر چنین باشد، آنوقت افزایشِ کلاسهای ریاضی برای پیشرفتهکردنِ مهارتهای ریاضی عبث است.
روانشناسان از دانشگاه لیورپول و دانشگاه میلان مطالعهای با مشارکت 2300 دانشآموز بینِ سنین 6 تا 17سال انجام دادند. آنها از دانشآموزان خواستند تا تمرینهای ریاضی شاملِ جمعوتفریقهای ساده را انجام دهند. میزانِ چپدستیِ افراد توسطِ شاخصی با عنوان شاخصِ چپدستیِ ادینبورگ ارزیابی شد. این شاخص نشان میدهد که یک فرد تا چه اندازه راستدست و چپدست یا دودستتوان است.
سپس محققان نتایج آزمون ریاضی را با نتایج میزانِ راستدستی و چپدستی افراد مقایسه کردند. آنها دریافتند که «ارتباطِ خفیف اما همچنان اثرگذاری بینِ چپدستی و مهارتهای ریاضیاتی افراد وجود دارد. چپدستی و راستدستی بیانگرِ غیرمستقیمِ یکجانبهگریِ مغز است. برای مثال، 30درصد از چپدستها نیمکره راست مغزشان توسعهیافتهتر است که با مهارتهای فضایی مرتبط است. بنابراین، چپدستی و راستدستی، نشانهای از الگوهای خاص مغزی است که بر شناخت اثر میگذارند که متعاقباً بر عملکردِ ریاضیاتی افراد نیز اثرگذار خواهد بود.»
مهارتهای ریاضی و آگاهیِ فضایی مرتبط هستند
مطالعهای که توسطِ دانشگاه اِموری در جورجیای آمریکا در سال 2016انجام شد بینِ آگاهیِ فضایی و مهارتهای ریاضی در بینِ نوزادانِ 6ماهه ارتباط پیدا کرد. محققان 63نوزاد را در بینِ سنین 6 تا 13ماه آزمایش کردند تا مهارتهای دیداری-فضایی آنها را که به معنیِ تواناییِ چرخاندنِ اشیاء در فضایِ ذهن است، بررسی کنند.
آنها مجموعه ای از ویدئوییهای جفتشده را به آنها نشان دادند، که هر دو یک سری از دو شکل مشابه، شبیه به قطعات کاشی تتریس را نشان میدادند که جهتِ اشکال در آنها تغییر مییافت. در یکی از ویدیوها، دو شکل در سومینبارِ نمایش، میچرخیدند تا به تصاویرِ آینهای هم تبدیل شوند، درحالیکه در دوبار دیگر، این اشکال در همانِ شکلِ اصلیِ غیرآینهای حضور داشتند.
تکنولوژیِ ردیابیِ مسیر چشمی مسیرِ نگاه نوزادان و طول مدتی که به ویدیوها نگاه میکردند را ثبت میکرد. ودراینبین، نگاهِ طولانیتر به تصویرِ آینهای با تواناییِ تبدیلِ ذهنیِ پیشرفته، مرتبط دانسته شده بود.
درحدود 53درصد از کودکان دوباره در سن 4سالگی موردِ آزمونِ مشابه و چندینِ آزمونِ ریاضیاتی دیگر قرار گرفتند. این نتایج نشان داد کودکانی که در زمانِ نوزادی به مدتِ طولانیتری به تصاویرِ آینهای نگاه میکردند، در سنینِ بالاتر نیز تواناییهای تبدیلِ ذهنیشان قویتر بود و همچنین در حلِ مسائل ریاضی نیز مهارت بیشتری داشتند.
مطالعات قبلی نشان داده بود که تواناییِ فضاییِ برتر در سن 13سالگی، موفقیتهای حرفهای و خلاقانه را در علوم، تکنولوژی، مهندس و ریاضی در سنین بالای 30سال پیشبینی میکند.
علاوهبر ژن ROBO1 و سوگیریِ نیمکرهای مغز، تحقیقات نشان میدهند که آگاهیِ فضایی نیز شدیداً توسطِ دیاِناِی تعیین میشود. تحقیقاتِ کینگزکالج لندن نشان میدهد که 50درصد از تواناییِ فضایی ما در بزرگسالی ناشی از ژنهایی است که به ما به ارث رسیدهاند. این ژنها منحصراً به همین توانایی مرتبط است و برای مثال ارتباطی با تواناییِ خواندن ندارد.
بسیاری دچار اضطرابِ ریاضی هستند
افراد زیادی دچار اضطرابِ ریاضی هستند که مجبور کردنشان به مطالعه ریاضی میتواند این اضطراب را عمیقتر کند. برطبقِ انجمنِ اضطرابِ ریاضی، این اضطراب «یک واکنشِ احساسیِ منفی به ریاضیات است که به درجاتِ متفاوتی از حسِ استیصال، هراس عصبی و آشفتگیِ ذهنی منجر میشود.»
مطالعهای که در سال 2012در دانشگاه شیکاگو انجام داد نشان داد که اضطرابِ ریاضیات میتواند باعثِ درد جسمی شود. دلیلش ان است که این اضطراب نواحیای از مغز را که با شناساییِ تهدید احشایی مرتبط و اغلب به تجربه درد منجر میشود، فعال میکند.
محققان میگویند احتمالاً به همین دلیل است که افرادی که اضطرابِ ریاضیاتیِ بالایی دارند معمولاً ریاضی را ترک میکنند و از مشاغل و مسیرهای شغلی و تحصیلیِ مرتبط با ریاضی دوری میکنند. اضطرابِ ریاضی حتی در افرادی که مهارتهای ریاضیِ برابر دارند منجر به نمراتِ بدتر، درآمدهای پایینتر و درخواستندادن برای شغلهای مرتبط با ریاضی میشود.
تحقیقات نشان میدهد که اضطرابِ ریاضی نیز تا حدِ زیادی با ژنتیک مرتبط است. محققان دریافتهاند که ژنها اضطراب ریاضی را بدتر میکنند اما فقط 40درصد در ایجاد این اضطراب نقش دارند. بقیه اضطرابِ ریاضی به محیطِ مدرسه و خانه و حلقههای اجتماعی مرتبط بود.