راهنماتو- خاستگاهِ عنبر به مدت صدها سال از نظر بسیاری پنهان و در هالهای از رمز و راز پیچیده بود. عنبر که ابتدا به آن «طلای شناور» میگفتند، هزاران سال در فرهنگهای مختلف مورد استفاده قرار میگرفت و خواص شگفتانگیزی به آن نسبت داده میشد.
به گزارش راهنماتو، عنبر نهایتاً به دست عطرسازانِ فاخر میرسید و مصرفکنندگانِ عطر نیز سعاتمندبودن که نمیدانستند آنچه خودشان را در عطرِ شیریناش خیس میکنند درواقع فضولاتِ بدنِ نهنگ است.
عنبر مادهای کمیاب بود و اغلب با آب به ساحل آورده میشد. فرهنگهای عرب از عنبر به شکلهای مختلفی از جمله داروی تقویت قوای جنسی، دارو یا حتی عود استفاده میکردند. در قرن چهاردهم در اروپا، عنبر به عنوان طلسمِ محافظتکننده برای دور کردنِ مرگِ سیاه در داخلِ شمامهدان (پوماندر) ـ گویهای سوراخداری محتویِ عنبر و سایر مواد خوشبو ـ. استفاده میشد.
درضمن، چارلز دوم هم به خوردنِ تخممرغ و عنبر علاقه داشت. رابرت می، در سال 1685، عنبر را اینطور توصیف کرده است: «هم چوبی و هم گُلی» با بویی که یادآورِ «برگهای کف جنگل و لایههای زیرین قارچهای لطیفی است که در محیطهای مرطوب و سایهای میرویند.»
مردم از دوران قرون وسطا در فکر این بودند که عنبر از کجا به دست میآید. چینیها فکر میکردند که وقتی اژدها داخلِ اقیانوس آبدهان پرتاب میکند، این ماده تبدیل به عنبر میشود. ایندرحالی بود که یک دایرةالمعارف قرن پانزدهمی تصور میکرد که این ماده یا شیره درخت است، یا کفِ دریا، یا اشکهای کریستالیشده. خاستگاهِ رازآلودِ عنبر بیشاز پیش به جذابیت آن افزوده بود و آن را تبدیل به کالایی کرده بود که همگان به دنبالش بودند.
با ظهور صید نهنگ در مقیاس بزرگ در قرن نوزدهم، بین نهنگ و عنبر ارتباط برقرار شد. بااینحال، دانشمندان هنوز صددرصد مطمئن نیستند که این ماده چگونه تولید میشود. در کتابِ طلای شناور، کریستوفر کِمپ، آن را نوعی دوغاب رودهای توصیف میکند که فقط توسطِ نهنگهای اسپرم تولید میشود.
نهنگهای اسپرم از سرپایانی مثلِ اسکویید تغذیه میکردند که منقار و شمشیرهای آنها سیستم گوارش نهنگ را تحریک میکرد و تبدیل به توده سفتی میشد که گمان میرود گاهی هم مقعد نهنگ را مسدود میکرد. اغلب توافق دارند که این ماده به عنوان مدفوع دفع میشده است. عنبر فقط توسط 1تا5درصد از نهنگهای اسپرمی که احتمالاً دچار سوءهاضمه هستند، تولید میشود.
عنبرِ تازه سیاه و چسبناک است و علاقه کمی به آن وجود دارد. اما چندسالی که روی آب دریا شناور ماند تبدیل به مادهای سخت، رنگپریده ـ از خاکستری تا سفید ـ و بسیار ارزشمند میشود. تازه در سال 2020 بود که با آزمایشهای دیاِناِی روی نمونههایی از عنبر محققان نتیجهگیری کردند که این ماده توسطِ نهنگهای اسپرم تولید میشود.
عنبرِ رسیده هنوز هم در عطرهای جهان استفاده میشود و معروفترین عطری که با عنبر درست میشود شنلِ شماره 5 است. خاصیتِ عنبر افزایشِ ماندگاریِ عطر است. در رمانِ موبیدیک، نوشته هرمان ملویل، آمده است: «چه کسی فکرش را میکرد که این خانمها و آقایان خودشان را به اسانسی که در روده یک نهنگِ مریض پیدا میشود، مهمان کنند!»
پیدا کردنِ عنبرِ رسیده که بیشتر از طلا ارزش دارد، مثلِ گزارش برد لاتاری است زیرا شکارچیان عنبر اغلب صدها هزار دلار دریافت میکنند. هرچند کمی شبیه به داستانِ لباسِ جدید امپراتور است، اما کارشناسان عنبر را با بویی پیچیده، عطری مستکننده و شبیه به ترکیبِ وانیلِ مُشکین و آب دریا توصیف میکنند!