راهنماتو- استرس بخشی طبیعی از زندگی است، و عجیب آنکه به ما کمک میکند تا از خطر پیشگیری کنیم و وظایفمان را با بالاترین سطح از توانمندیهایمان به انجام برسانیم.
به گزارش راهنماتو، اما استرس حادی که مثلا قبل از یک ارائه کاری احساس میکنید با استرس طولانیتر و مزمنی که در یک رابطه سمی تجربه میکنید، با هم تفاوت دارند. هرچند هر دو میتوانند روی سلامتی بلندمدت و کوتاهمدت شما اثر بگذارند.
برخی ممکن است که عرق کف دست یا سرعت بالای ضربان قلب را تجربه کنند، و بعضی دیگر ممکن است که درد شکمی یا افسردگی را بر اثر استرس تجربه کنند.
اگرچه واکنش به استرس در مورد هر فردی متفاوت است، به گفته متخصصان دانستن تفاوت این دو نوع استرس و احساسی که هر کدام در شما ایجاد میکند، میتواند به غلبه بهتر بر هر دو کمک کند.
لین بوفکا، روانشناس و عضو انجمن روانشناسی آمریکا، میگوید:
«همه تجربههای استرس حاد زمانی رخ میدهد که منابع ما برای برآورده کردن تقاضاهایمان در زندگی کم میآورند. اما وقتیکه بدن مدام به عوامل استرسزا واکنش نشان میدهد، در درازمدت میتواند مشکلات بیشتری ایجاد کند.»
استرس حاد چیست؟
بوفکا میگوید، استرس حاد عموما هر نوع رویداد کوتاهمدت در زندگی است «که ممکن است مدیریت آن در آن لحظه سخت به نظر برسد اما بالاخره به طریقی حل میشود»، مثال آن کارهای عقبافتاده خانه یا گریه نوزاد است که میتوانند استرس ایجاد کنند.
برطبق موسسه استرس آمریکا، دو نوع استرس حاد وجود دارد. یکی از آنها اضطراب یا پریشانی (distress) یا تجربههای منفی مثل بحث با والدین یا گیر کردن در ترافیک است. نوع دیگر استرس «فشار روانی مثبت» (eustress) است که بیشتر با تجربههای مثبت مثل برنامهریزی برای ازدواج یا ارتقا شغلی مرتبط است.
بوفکا میگوید، بهرحال، هر نوع عامل استرسزای حادی میتواند محرکی برای واکنشهای جسمانی مشابه در بدن باشد زیرا مغز نمیتواند تفاوت بین ترس و (تخلیه خانه قبل از وقوع یک طوفان بزرگ) یا هیجان (چرخوفلک سواری) را تشخیص دهد.
در هر دو موقعیت، تنفس سریعتر میشود، ماهیچهها دچار انقباض میشوند و سرعت ضربان قلب ممکن است به دلیل افزایش ترشح هورمونهای کورتیزول و آدرنالین در جریان خون، بالا برود.
بوفکا میگوید، این واکنش سیستم عصبی سمپاتیک که بیشتر به نام موقعیت «جنگ یا گریز» شناخته میشود، درواقع توانایی شما را از طریق افزایش انرژی و سطح هشیاریتان برای حل مسئلهای که در آن لحظه با آن مواجه هستید افزایش میدهد.
خبر خوب این است که بعد از حل شدن و رفع عامل استرزا، این علائم نیز به سرعت از بین میروند.
استرس مزمن چیست؟
آنت استانتون، استاد روانشناسی در دانشگاه یو.سی.ال.ای. میگوید، استرس مزمن زمانی رخ میدهد که مشکلات به مدت چندین ماه یا چندین سال یا حتی، برای برخی از افراد، به صورت مادامالعمر باقی بمانند.
استانتون میگوید موقعیتهایی که به استرس مزمن منجر میشود تأثیرات بزرگتری روی کیفیت زندگی دارند و اغلب به مثابه موقعیتهای غیرقابلکنترل، مثل تبعیض نژادی، فقر، ناباروری یا تشخیص بیماری لاعلاج، درک میشود.
استانتون میگوید، گاهی استرس حاد میتواند به استرس مزمن تبدیل شود. مثلا بحثودعوا با شریک عاطفی میتواند تبدیل به رویدادی روزمره و نهایتا منجر به طلاق شود که میتواند تأثیرات پشتسرهم روی موقعیت مالی، زندگی اجتماعی و سایر موقعیتهای زندگی شما داشته باشد.
تانیا اسپرویل، روانشناس بالینی و استاد رشته بهداشت عمومی در دانشگاه نیویورک، میگوید: «عوامل استرسزای حاد مثل تصادف میتوانند آنقدر آسیبزا شوند که تبدیل به عوامل استرسزای مزمن شوند. »
به همین دلیل برخی از افراد ممکن است اختلال استرس حاد پیدا کنند و دچار اضطراب، درماندگی و بازگشت به گذشته و کابوسهایی شوند که ماهها دوام میآورند. آنهایی که علائمشان طولانیتر باقی میماند ممکن است وارد مرحلهای شوند که به آن اختلال استرس پسازحادثه گفته میشود.
استانتون میگوید، نادیده گرفتن استرس مزمن به این دلیل که علائم آن به آهستگی در طی زمان بروز پیدا میکند، سادهتر است. دلیلش آن است که سیستم عصبی شما در حالت جنگ یا گریز باقی میماند و در این حالت هورمون کورتیزول و سایر هورمونهای محرک با میزانی مشخص مدام آزاد میشوند.
ممکن است احساس کلافگی، خستگی مفرط و پریشانی و درد بکنید یا تمرکزتان به هم بخورد و خواب کافی نداشته باشید.
استرس چگونه روی سلامتی اثر میگذارد؟
استرس، به خصوص نوع مزمن آن، میتواند انواعی از مشکلات را برای سلامتی ایجاد کند و علتش آن است که بدن در این وضعیت همه انرژیاش را صرف حل مشکل موجود میکند. مثل ماشینی که ترمز بریده، شما هم خسته و فرسوده میشوید.
«سیستم استرس ما به لحاظ تکاملی به نحوی طراحی شده که با موقعیتهای حاد تهدیدکننده زندگیمان مواجه شود، این سیستم برای تحمل استرسهای مزمنی که این روزها با آنها درگیر هستیم، تکامل نیافته است.»
استانتون میگوید: «بنابراین ما در سطح بالای برانگیختگی میمانیم که میتواند در درازمدت بدن ما را فرسوده کند.»
استرس طولانیمدت میتواند منجر به اضطراب، بیخوابی و فشار خون بالا شود. همه این موارد خطر بیماریهای مزمن مثل بیماری قلبی، دیابت، افسردگی و چاقی را افزایش میدهند.
استرس مزمن میتواند باعث یبوست و اسهال، درد عضلانی، آکنه، کاهش میل جنسی، پریودهای دردناک و نامنظم و مشکلات باروری و حاملگی شود.
استرس مزمن نهتنها بر سیستم ایمنی اثر میگذارد و باعث میشود خیلی زودتر دچار بیماری شوید، روی رفتار نیز اثر میگذارد و باعث میشود که سلامتی خودتان را به خطر بیندازید. ممکن است انگیزه کم یا بیانگیزگی کامل برای ورزش داشته باشید، ممکن است خواب کافی نداشته باشید یا فراموش کنید با دوستان و اعضای خانواده در تماس بمانید و برای حل مشکلات به مواد مخدر رجوع کنید.
«وقتی با موقعیتهای استرسزا مواجه میشویم، همه انرژیمان را روی آنها متمرکز میکنیم و از سایر کارهایی که سلامتی بلندمدتمان را حفظ میکنند غافل میشویم. این غفلت انرژیمان را کاهش میدهد و مانع از آن میشود که برای حل موقعیت استرسزا مجددا انرژی کسب کنیم. »
چطور استرس حاد را مدیریت کنم؟
اگر به زودی با موقعیتی استرسزا مواجه خواهید شد، مثلا جلسه استعفا از کار، آمادهسازی و مدیتیشن کمککننده است.
استانتون میگوید: «به خودتان یادآوری کنید که این لحظه تمام میشود و شما همانطور که در گذشته وظایفتان را به خوبی انجام دادهاید، اینبار نیز از عهده آن برمیآید.»
به روشی که معمولا به موقعیتهای استرسزا واکنش نشان میدهید توجه کنید. اگر فراموش میکنید غذا بخورید، برای خودتان ساعت را تنظیم کنید تا یادآوری کند باید میانوعده بخورید. اگر در این موقعیتها ناخن میجوید، ناخنهایتان را بگیرید.
چطور استرس مزمن را مدیریت کنم؟
بوفکا میگوید، در مورد استرس مزمن ابتدا باید درباره آنچه میتوانید کنترل کنید یادداشتبرداری کنید. برخی موقعیتها، مثل هدف تبعیض نژادی بودن، ممکن است به سادگی «درستشدنی» نباشد اما موقعیتهای دیگر مثل استرس مزمن شغلی را میتواند با تغییر شغل حل کرد.
بوفکار میگوید، گفتن این جمله به خود که «بدترین اتفاقی بود که میتوانست برایم در زندگی رخ دهد»، باعث بزرگنمایی عامل استرسزا میشود.
«هرچه با خودمان از این در صحبت کنیم، تجربه را برای خودمان شدیدتر میکنیم.»
واکنشهای ناسالم ممکن است ناخودآگاه سر بزنند، بنابراین تمرین خودآگاهی در خانه یا به همراه یک متخصص مدیتیشن میتواند به «فائق آمدن بر الگوهای رفتاری مخرب و واکنشهای سالمتر» منجر شوند.
اسپرویل میگوید: «باید موقعیت ناراحتکننده و این حقیقت را که احساسات منفی بخشی از زندگی هستند و نباید از آنها اجتناب کنیم، بپذیریم.
گاهی دارودرمانی به ویژه مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین میتوانند برای درمان برخی علائم استرس مزمن ضروری باشند.
کارشناسان میگویند:
«عادتهای زندگیتان را بر اساس اهدافتان تنظیم کنید.