راهنماتو- اگر شما هم مثل من باشید، حتماً با آنچه روانشناسان «شکاف بینِ قصد و رفتار» مینامند، آشنایی دارید. شکاف قصد-رفتار زمانی رخ میدهد که رفتار کنونیتان با هدفی که در گذشته تعیین کرده بودید، همخوانی ندارد. [برای مثال قصد کردهاید بعد از کار ورزش کنید، ولی اکنون درحالِ تماشای سریال در جلوی تلویزیون هستید.]
به گزارش راهنماتو، شکافِ قصد و رفتار در بسیاری از ابعاد زندگی - کار، تعهداتِ خانوادگی و پسانداز برای بازنشستگی و ..- رخ میدهد اما یکی از اصلیترین حوزههای آن برای بسیاری از مردم رژیم غذایی و ورزش است.
بسیاری از سازمانهای بهداشتی در سراسر جهان توصیه میکنند که شهروندان حداقل 150دقیقه در هفته فعالیت بدنی داشته باشند. و درحالیکه خیلیها میگویند قصد دارند از «شنبه» ورزش کند، ولی اغلب این نیت و قصد را عملی نمیکنند.
چرا چنین است؟ چه میشود که ما هربار به خودمان قول میدهیم که به روتینهای ورزشی پایبند باشیم اما خیلی زود دوباره به روشهای قدیمی برمیگردیم؟ پاسخ ممکن است به نحوی به این حقیقت مرتبط باشد که ورزش، کار طاقتفرسایی است.
فرهنگهای مدرن، ورزش را به مثابه آیینهای بهداشتیِ سخت و شدید مینگرند. قرار نیست که ورزش مثل توبه لذتبخش باشد. ورزش بهای شکنجهآوری است که برای گناهِ خوردنِ آن میانوعدههای چربوشیرین پرداخت میکنیم. حتی در ذهنمان مانتراهای سبکِ دورانِ تفتیشِ عقاید را با عباراتی نظیرِ «سوزش را احساس کن»، «بذار بسوزه»، «تا درد نگیره، اتفاقی نمیفته»، «نابرده رنج، گنج میسر نمیشه» و «بذار عضلاتت به گریه بیفتن» را فرا میخوانیم تا روزی به رستگاریِ فخر فروختن با عضلاتمان در زیر آفتاب ساحلی نائل شویم.
اما این ذهنیت یک افسانه ورزشی است. اگر ما بدانیم که چرا استادان پزشکی در وهله نخست ورزش را تجویز میکنند ـ که ما امروز خوشحال و شاد باشیم و سالهای کهنسالیِ سالمتری داشته باشیم ـ دیگر دلیلی ندارد که ورزش آن بخشِ لذتبخش، رضایتبخش و خوشایندِ روزمان نباشد.
این دقیقاً همان چیزی است که تحقیقات هر روز بیشتر به آن میرسند: افرادی که از روتینهای ورزشیشان لذت میبرند، بیشتر احتمال دارد که به این روتینها پایبند بمانند و فاصله بینِ هدف و رفتارشان نسبت به کسانی که از ورزش لذت نمیبرند، کمتر است. و همچنین، این تحقیقات میگویند، لازم نیست که مثل موشی که مدام در حلقه میدود، پرجنبوجوش باشید تا از ورزش نتیجه بگیرید.
افسانۀ نابرده رنج گنج میسر نمیشود!
در مطالعهای که اخیراً در نشریه Frontiers in Psychology منتشر شده است، محققان به این موضوع پرداختهاند که چه چیزی باعث میشود که برخی باشگاه را بعد از مدتی رها کنند و برخی دیگر خسته نمیشوند. آنها بیش از 200 نفر را در 9باشگاه بررسی کردند و نتایج نشان داد لذت بردن از ورزش میتواند شکلگیری عادت و تداومِ ورزش کردن را پیشبینی کند.
محققان همچنین همبستگی بین شدت ورزش و میزانِ علاقه افراد به رفتارهای پرشدت مثلی ترجیحاتِ ورزشی (تمایل به سطحِ خاصی از ورزش) و تحملپذیری (شدتی که آنها معمولاً به ورزش کردن ادامه میدهند) را بررسی کردند. برطبق نویسندگان این پژوهش، تحقیقات قبلی نشان داده بودند که بالا بردنِ شدتِ ورزش تجربههای لذتبخش را در افراد غنیتر میکند. اما فقط تا نقطهای خاص! بعد از آن نقطه، خصلتهای فردی در موردِ تمایل به میزانی از شدت در انجام امور، با سطحِ شدتِ ورزش، ناهماهنگ میشود و لذت آنها از این تجربه ناگهان سقوط میکند. درواقع اتفاقی شبیه به قانونِ یرکیز-دادسون (قانونِ همهیاهیچ!) رخ میدهد اما درحالیکه قانون یرکیز-دادسون به استرس روانی مرتبط است، اینجا استرس جسمانی است!
نتایج این تحقیق دقیقاً نتایج مشابهی با استرسِ روانی را بازتاب میدهد. وقتی مشارکتکنندگان احساس میکردند که شدتِ فعالیتِ ورزشی با خصلتهای شدتِ فردی آنها همخوانی دارد، از ورزش لذت بیشتری میبردند و طولانیمدتتر ورزش میکردند. اما با شدید شدنِ حرکات ورزشی، مشارکتکنندگان جا میزدند!
تردمیلِ واقعیِ لذت
این مطالعه اهمیتِ لذت و تعادل در شدتِ ورزش را برجسته میکند. با نگاهی به ادبیاتِ گستردهتر در این زمینه، میتوانیم شواهد بیشتری برای فرضیه لذت پیدا کنیم. فراتحلیلی که در سال 2015 با مطالعه 24تحقیق دیگر انجام شد، نشان داد افرادی که با شدتِ متعادلی ورزش میکردند، خلق مثبتتری را تجربه میکردند که باعث میشد فعالیت ورزشی را بیشتر ادامه دهند. اعتمادبهنفس به تواناییهای خود برای دستیابی به موفقیت نیز با تداومِ ورزش همبستگیِ زیادی داشت. این درحالی بود که نیتها و قصدهای قبلی افراد با تداوم ورزش کردن، همبستگیِ ناچیزی داشت.
تحقیقات نظاممند دیگر نیز نشان داده بودند که احساساتِ مثبتی که از فعالیتِ ورزشیِ متعادل حاصل میشود، میتواند احتمالِ افزایش فعالیت بدنی را افزایش دهد و منجر به پیشرفت و مداخلههای موفقیتآمیزتر شود.
این پژوهشها، با همه محدودیتها از قبیلِ نمونههای کم، استاندارد نکردنِ فعالیتهای ورزشی و ...، یک نکته را برجسته میکنند و آن اینکه برای بهره بردن از ورزش، رنج و درد عضلانی تعیینکننده نیست، بلکه لذت بردن از ورزش تعیینکننده است. نه درد بهترین انگیزه برای تداوم ورزش است و نه هدفگذاریها و پاداشهای آینده میتوانند فرد را به ادامه دادنِ ورزش کردن ترغیب کنند. برای آنکه فرد به ورزش کردن ادامه دهد، باید راهی پیدا کند که ورزش را تبدیل به کاری شادیآور و رضایتبخش کند که برایش پاداشهای درونی به همراه داشته باشد.
لذت را چگونه در ورزش پیدا کنیم؟
نخستین اقدام آن است که بینِ ورزش و فعالیتِ بدنی تمایز قائل شویم. لیبرمن میگوید: «فعالیت بدنی فقط حرکت کردن است. هر کاری از خریدکردن، حمل خرید تا ماشین و.. ـ فعالیت بدنی است. اما یک فعالیتِ بدنیِ اختیاری و ارادی است که با هدفِ کسب سلامتی و تناسب اندام انجامش میدهیم.
باید بدانیم که همه فعالیتهای بدنی میتواند فوایدی برای سلامتی داشته باشند. یکی از فعالیتهای بدنیِ پرفایده، پیادهروی است. لیبرمن میگوید: «اگر یک فعالیت ورزشی باشد که انسانها برایش تکامل یافتهاند، آن راه رفتن است.» برطبقِ تحقیقات مدرسه پزشکی اکستر، دو ساعت در هفته قدم زدن در طبیعت فوایدِ راه رفتن را به اوج خود میرساند. شما حتی میتوانید با دوستانتان قدم بزنید و یا قدم زدن را برای انجام فعالیتهای دیگر بهانه کنید.
باغبانی، تمیزکاری، رقصیدن، ورزش و بازی با کودکان هم گرچه اشکالِ استانداردِ ورزش باشگاهی نیستند، اما همان فواید را برایمان دارند.
اثرِ ورزش شدید و متعادل یکسان است
نتیجه یک تحقیق نشان میدهد که تمرینهای شدت بالا و تمرینهایی با شدتِ متعادل که بهصورتِ مداوم انجام میشوند، فواید یکسانی در کاهشِ چاقی و تنظیمِ اضافه وزن افراد دارند. تحقیقی که روی اثرگذاری ورزشِ کراسفیت و آمادگیِ کامل جسمانی (Insanity) انجام شد، نشان داد که این دو ورزش که شدتِ بسیاربالایی دارند در طی یک چارچوبِ 6 تا 14هفتهای، نتوانستند پیشرفتی در ترکیبِ بدن و تناسبِ اندام مشارکتکنندگان ایجاد کنند.
پس به خصلتها و ویژگیهای رفتاری خودتان نگاه کنید. اگر فردی هستید که عاشق چالش است و دوست دارد با شدت ورزش کند، این کار را بکنید. اما اگر شدید کار کردن جزو خصلتهایتان نیست، راههای دیگری را امتحان کنید. ورزشهای متعادل کششی، دوچرخهسواری آرام، پیادهروی و ...برایتان خوب است. هر زمان حس کردید ورزشی شما را به جای بانشاطکردن خسته میکند، آن را تغییر دهید. شما هیچچیزی را از دست نمیدهید؛ بهخصوص اگر آهسته و پیوسته رفتن را به تند و خسته رفتن ترجیح دهید!