راهنماتو- زیمبابوۀ بزرگ، نخستین کلانشهر در جنوب آفریقا بود که در نقطه اوج آن 18000نفر در آن زندگی میکردند. اما هنوز کسی واقعاً نمیداند به چه دلیل این شهر ویران شد.
به گزارش راهنماتو، افول این کلانشهرِ قرونوسطایی که زمانی درحالِ شکوفایی و پیشرفت بود، به خشکسالی و اقلیم خشک نسبت داده میشد؛ اما اکنون باستانشناسان شواهدی از محافظتِ دقیق آب در میان خرابههای شهر پیدا کردهاند.
نقشه هوایی از شهر که سازه های اصلی را نشان می دهد
تیمی متشکل از محققانی از دانمارک، آفریقای جنوبی، انگلستان و زیمبابوه، استدلال میکنند که مجموعهای فرورفتگیِ دایرهای و بزرگ، معروف به چاههای «داکا» که در سراسر شهر پیدا شده بودند، آنطور که قبلاً تصور میشده برای استخراج گِل استفاده نمیشدند بلکه برای جمع کردنِ آب استفاده میشدند.
برای مثال، در دامنه چندین تپه، تعدادی چاله «داکا» پیدا شده که با استراتژیِ خاصی برای گیرانداختنِ آب باران و آبهای زیرزمینی، مکانیابی شدهاند. سایر چالههایی که شهر را احاطه کردهاند نیز جلوی آبهای جاری را میگرفتهاند.
محققان استدلال میکنند که مردمی که زمانی در این شهر زندگی میکردند، با به کارگیریِ استراتژیهایی مثلِ جمعآوری آب باران و محصور کردنِ بخشی از آب رودخانه و آبهای جاری، مطمئن بودند که حتی در فصلهای خشک نیز همیشه آب آشامیدنی و کشاورزی در دسترسشان است.
برای مثال بقایای گیاهانی در مجاورت داکاها پیدا شده است که فقط در نزدیکی رودخانهها و منابع آب زیرزمینی که خاک رطوبت بالایی دارد، میتوانند رشد کنند.
این رویکرد تازه نسبت به داکاهای شهر زیمبابوه به کمکِ تصویربرداریهای لیزی هوازی محقق شده که برای مشاهده ویژگیهای مهم سایتهای باستانی حتی در میانِ پوشش گیاهی متراکم مورد استفاده قرار میگیرد.
تصویر هوایی از شهر
سپس مشاهداتِ میدانی و مصاحبه با محیطبانان جوامع محلی که میبایست در منطقه خشک از آب محافظت کنند نیز یافتهها را تکمیل کرده است. مشخص کردنِ مقدار آبی که داکاهای اطراف شهر در خودشان ذخیره میکردند، نمیتواند کار دقیقی باشد، بهخصوص که این نوع سازهها نخستینبار است که مطالعه میشوند. بااینحال، تخمینها پیشنهاد میدهند که داکاها احتمالاً 18میلیون لیتر آب را ذخیره میکردند.
زیمبابوه بزرگ در روزهای طلاییِ خود، مابینِ قرنهای 11 و 15میلادی، محلِ زندگی نخبگان حاکم، رهبران مذهبی، صنعتگران و تجار بود که همگی آب چشمه را به کمکِ سیستمی منعطف و یکپارچه با هم شریک بودند.
کارشناسان میگویند که در فصل بارانی برخی از نقاط شهر مرطوب و تالابی میشدند. بهنظر میرسد که این مناطق برای استخراج گل رس برای خانهسازی عالی بودند. در زمانهای خشکتر، برخی از این تالابها به ذخیرهگاههایی برای جمعآوری آب زیرزمینی و آبهایی که از تپهها سرازیر میشدند، تبدیل میشدند.
نویسندگان میگویند: «این مناظرِ نیمهمهندسیشده نیاز به مراقبت و نگهداری داشت، هرچند به سبکی سازماندهی شده بود که آب جاری خودبهخود به سمتِ این بسترها جاری شود.» آنها میافزایند: «شواهد تازه در کنار هم نشان میدهند که شکلِ فیزیکی آب، عملکردهای اکولوژیکی آن و ارزشِ فرهنگی آن، هم شکلدهنده و هم شکلگیرنده به واسطه نحوه مراقبت، مدیریت و محافظت از آن توسطِ جوامع بوده است.»
امروز اطلاعات خیلی کمی درباره تاریخ زیمبابوه بزرگ در اختیار داریم. هنوز هم امکان دارد که با وجود سیستمِ هماهنگ و دقیقِ گردآوری آب، این شهر به واسطه تغییرات اقلیمی از بین رفته باشد.
در زمانِ حیات این شهر، جهان ناهنجاریِ اقلیمیِ دوران قرون وسطا و یخبندان کوچک را تجربه میکرد که میتوانسته این شهر را تحت فشارهای زیادی قرار دهد. بااینحال، ممکن است که شهر در اثر مشکلات اقتصادی و سیاسی نیز از بین رفته باشد.
تحقیقات بیشتری برای کشفِ سرنوشتِ حقیقی این شهر و مردمانش نیاز است؛ چرا که همیشه در ویرانهها درسی برای آموختن وجود دارد.