راهنماتو- دو لوح گِلی که در عراق کشف‌شده و از بالا تا پایین آن را خطوط میخی پوشانده است، حاوی جزئیاتی از یک «زبانِ گمشده کنعانی است که شباهتِ قابل‌توجهی با زبانِ باستانی عبری دارد.»
به گزارش راهنماتو، این الواح که گمان می‌رود 4000سال قدمت داشته باشند، عباراتی از زبانِ تقریباً ناشناخته مردمانِ آموری دارند که اصالتاً اهل کنعان ـ منطقه‌ای که امروز بینِ سوریه، فلسطین و اردن واقع شده است ـ بودند اما بعداً توانستند قلمرو پادشاهی بین‌النهرین را تأسیس کنند. این عباراتِ رمزی به زبان کنعانی، در کنار ترجمه‌هایی از زبان آکدی نوشته شده‌اند، که پژوهشگران مدرن می‌توانند آن‌ها بخوانند.
این الواح به لحاظِ کاربرد شبیه به لوح معروف روزِتا هستند که روی آن به زبانی شناخته‌شده (یونانی باستان) مطالبی نوشته شده بود اما در کنار این عبارات، دو زبانِ ناشناخته مصری باستان (هیروگلیف و دموتیک) هم وجود داشت. در این مورد، عباراتِ شناخته‌شده آکدی به محققان کمک می‌کنند تا نوشته‌های آموری را بفهمند.
مانفرد ریبرنیک و اندرو. آر. جورج، محققانی که روی این الواح کار می‌کنند، می‌گویند: «دانش ما از زبان آموری به قدری اندک بود که برخی از محققان شک داشتند اصلاً چنین زبانی وجود داشته است. اما این الواح با نمایش زبانی که به شکلی قابل پیش‌بینی و منسجم مفصل‌بندی شده و کاملاً از زبانِ آکدی متمایز است، این پرسش را حل می‌کند.»
ریبرنیک، استاد کرسیِ مطالعاتِ باستانیِ خاور نزدیک در دانشگاه جِنا در آلمان و جورج، استاد بازنشسته ادبیات بابِلی در زمینه مطالعاتِ آفریقایی و شرق‌شناسیِ دانشگاه لندن، نتایج این تحقیق را در یک نشریه فرانسوی منتشر کرده‌اند.
زبان گمشده
دو لوحِ آموری-آکدی نزدیک به 30سال قبل، احتمالاً در بینِ سال‌های 1980 تا 1988، در عراق پیدا شدند و نهایتاً در یک مجموعه سر از آمریکا درآوردند. هنوز مشخص نیست که این الواح، قانونی از عراق خارج شده‌اند یا قاچاق شده‌اند. ریبرنیک و جورج از سال 2016 مطالعه روی این الواح را آغاز کردند.
آن‌ها با تجزیه‌وتحلیلِ دستور زبان و واژگانِ این زبانِ اسرارآمیز، مشخص کردند که این زبان به خانواده زبان‌های سامیِ غربی تعلق دارد که شامل عبری و آرامی هم می‌شود. این زبان‌ها زمانی در کلِ منطقه صحبت می‌شدند اما اکنون فقط چند اجتماع کوچک که در سراسر خاورمیانه پراکنده‌اند به این زبان‌ها تکلم می‌کنند.
محققان بعد از مشاهده شباهت‌ها بینِ زبانِ اسرارآمیز و آن چیزهای اندکی که از زبان آموری می‌دانستند، به این نتیجه رسیدند که آن عباراتِ ناشناخته‌ای که روی الواح وجود دارد، به زبانِ آموری نوشته شده است و درواقع این الواح عباراتی که به زبانِ آموری بود را به زبانِ آکَدی برگردانده بودند.
شرحِ زبان آموری که در این الواح آمده به طرزِ شگفت‌آوری جامع است. پژوهشگران می‌گویند: «این الواح دانش ما از آموری را به شکلی مبسوط افزایش می‌دهند زیرا نه‌تنها حاوی واژگان تازه‌ای هستند بلکه جملات کاملی دارند و بنابراین، واژگان و دستورزبان بیش‌تری را نمایش می‌دهند.»
پژوهشگران می‌گویند: «نوشتنِ عباراتی به زبانِ آموری در کنار عباراتی به زبانِ آکدی، احتمالاً توسطِ کاتبی بابِلی یا کاراموزِ کتابت که به زبان آکدی صحبت می‌کرده‌اند انجام شده و احتمالاً کاری بداهه بوده که از روی کنجکاویِ ذهنی انجام شده است.»
یورَم کوهن، محقق آشورشناسی، که در این پژوهش مشارکت نداشته است، می‌گوید: «این الواح احتمالاً "راهنماهای گردشگری" بوده‌اند که مخاطب‌شان کسانی بودند که به زبانِ آکدیِ باستانی صحبت می‌کردند و نیاز داشتند که زبانِ آموری را بدانند.
یکی از متون شاملِ اسامیِ خدایان آموری است که با خدایانِ بین‌النهرین مقایسه شده و در متن دیگر عباراتی از خوش‌آمد گویی وجود دارد که با جزئیات توضیح داده شده است.
لوح روزتا که در موزه بریتانیا نگه داری می شود.
کوهن می‌گوید: «در این الواح عباراتی درباره غذاهای رایج، چگونگی قربانی کردن و شکرگذاریِ پادشاه وجود دارد.» کوهن می‌افزاید: «حتی چیزهایی نوشته شده که احتمالاً یک آواز عاشقانه بوده است ...این [لوح] واقعاً شاملِ تمامِ سپهرِ زندگی است.»
شباهت به زبان عبری
کوهن می‌گوید: «بسیاری از عباراتی که به زبانِ آموری در روی این دو لوح نوشته شده، شبیه به عباراتِ زبانِ عبری است. این‌درحالیست که نخستین نوشته‌های شناخته‌شدۀ عبری به 1000سال بعد از این الواح برمی‌گردد. »
کوهن می‌افزاید: «این نشان می‌دهد که زبان‌های سامی غربی مدتِ طولانی‌تری صحبت می‌شدند. اکنون زبان‌شناسان می‌توانند با بررسی این زبان‌ها تغییراتِ آن‌ها در طی قرن‌ها را نشان دهند. »
آکدی زبانی بود که در شهرِ آکاد در بین‌النهرین در هزاره سوم قبل‌ازمیلاد صحبت می‌شد اما طی قرن‌ها در منطقه و در میانِ فرهنگ‌های مختلف، از جمله تمدنِ بابلی که از حدود قرن 19 تا 6قبل‌ازمیلاد وجود داشت، گسترش پیدا کرد.
بسیاری از لوح‌های گلی که به خط میخی باستانی ـ یکی از قدیمی‌ترین اشکال نوشتار که در آن شکل‌های گوه‌ای با قلم روی خاک رس مرطوب نقش می‌بستند ـ نوشته شده‌اند، به زبانِ آکدی هستند و فهمِ کاملِ این زبان، به مدتِ 1000سال، یکی از آموزش‌های مهم در منطقه بین‌النهرین بوده است.
