راهنماتو- این سازه یک گنبدِ بیضویِ متشکل از سنگ‌های رسوبی است که سن آن‌ها از قسمت‌های مرکزی تا سنگ‌های ماسه‌ای اطراف به گستره زمانیِ پروتوزوئیک (2500 تا 538.8میلیون سال قبل) تا دورانِ اُردوویسین (488.3 تا 443.7میلیون سال قبل) تعلق دارد.
به گزارش راهنماتو، گنبد قطری معادل 40کیلومتر دارد و فضای داخلی آن از سنگ‌های آذرین درونی و بیرونی، شامل سنگ‌های آتش‌فشانیِ ریولیت، گابرو، انواع کربونات‌ها و کیمبرلیت‌ها تشکیل شده است.
سنگ‌های ریولیت به عنوان گدازه‌های آتش‌فشانی‌ای تفسیر شده‌اند که بخشی از دو مرکزِ فورانیِ متمایز هستند که از بقایای دو دهانه انفجاریِ کم‌برجسته تشکیل شده‌اند. دهانه‌های انفجاری از برخوردِ آب‌های زیرزمینی با ماگما یا گدازه‌های داغ تشکیل می‌شوند.
سنگ‌های گابرو دو خاکریزِ حلقویِ متحدالمرکز را تشکیل می‌دهند، یک خاکریز در حلقه درونی با عرض 20متر که فاصله‌اش تا مرکز سازه 3کیلومتر است؛ و یک خاکریز در حلقه بیرونی که عرض آن 50متر است و از مرکز 7 تا 8کیلومتر فاصله دارد.
چند فرایند به عنوان علتِ شکل‌گیری این سازه بیان شده که یکی از آن‌ها برخورد شهاب‌سنگ و دیگری نفوذ عمیق ماگمایی است، که دومی با توجه به داده‌های مغناطیسی هوابرد با وضوح بالا و داده‌های گرانشی که نظریه نفوذ را تقویت می‌کنند، از حمایت بیش‌تری برخوردار است.
چشمِ صحرا نخستین‌بار در دهه 1950 و توسطِ عکس‌های هوایی شناسایی شد و از آن زمان تحقیقات زمین‌شناسی در این ناحیه آغاز و تا سال 2008 ادامه پیدا کرد. آخرین مطالعه‌ای که روی این ناحیه انجام شد، توضیح می‌دهد که دره‌ها و برآمدگی‌هایی که امروز می‌بینیم به واسطه فرسایش ناهمسانِ تناوبیِ لایه‌های سخت و نرم اتفاق افتاده است که باعث شده این سازه که در زیر آن مجموعه‌ای از سنگ‌های آذرین قلیایی دورانِ کرتاسه قرار دارد، به شکلِ گنبدی بالا برود.
تحقیقات باستان‌شناسی در محل شواهدی از فعالیت انسانی با بقایایِ اشیائی مربوط به دوران‌های آشولی و پیش‌آشولی - تمدن‌های سنگی ـ پیدا کرده‌اند که مشخصه‌شان تبرهای دستیِ گلابی‌شکل و بیضوی است که معمولاً هومو ارکتوس یا انسان راست‌قامت و گونه مشتق‌شده از آن یعنی هومو هایدل‌برگی از آن‌ها استفاده می‌کردند.
ابزارهای آشولی در دوران پارینه‌سنگی زیرین در سراسر آفریقا و بخش‌هایی زیادی از غرب آسیا، جنوب آسیا، شرق آسیا و اروپا تولید می‌شدند که برای نخستین‌بار 1.76میلیون سال قبل توسعه پیدا کرد و از تکونولوژیِ ابتدایی‌ترِ ناحیه اُلدوان که با هومو هابیلیس‌ها مرتبط دانسته شده است، مشتق شد.
تحقیقات باستان‌شناسان مکان‌های آشولی را در امتداد وادی‌ها که بیرونی‌ترین فرورفتگی حلقوی سازه را اشغال می‌کنند، پیدا کرده‌اند که در آن‌ها ماده خام کوآرتز برای ساخت ابزار به فراوانی وجود دارد.
پراکندگیِ ابزار آشولی ـ و بنابراین آدم‌هایی که آن‌ها را ساخته‌اند ـ اغلب به عنوان نتیجه عوامل دیرینه-اقلیمی و اکولوژیکی مانند دوره‌های متوالی یخبندان و بیابانی‌شدنِ بیابان صحرا تفسیر شده‌اند.
اقلیم این منطقه تنوع بزرگی از دوران‌های مرطوب تا خشک را در طی صدها‌هزار سال تجربه کرده است که گمان می‌رود به دلیلِ تغییراتِ طولانی‌مدت در چرخه‌های اقلیمیِ آفریقای شمالی که مسیرِ باران‌های فصلیِ آفریقای شمالی را تغییر دادند، ایجاد شده است.
بسیاری از مناطق آفریقا در دوران رطوبت پوشیده از علف، درختان و دریاچه‌هایی بودند که مردمان دوران پارینه‌سنگیِ زیرین در جوار آن‌ها زندگی می‌کردند و به شکار و گردآوری آذوقه مشغول بودند.
شواهدی از فعالیت‌های نوسنگی مثل سرنیزه، پیکان‌هایی که پراکندگیِ بالای جغرافیایی دارند و سایر اشیاء باستانی در بیرونی‌ترین حلقه این سازه پیدا شده‌اند، اما در درونی‌ترین حلقه آثاری از این اشیاء وجود ندارد.
یک نظریه شبه‌علمی با مقایسه سازه با توصیفاتِ افلاطون می‌گوید که این سازه بقایای یک تمدنِ پیشرفته پیش از طوفانِ بزرگ نوح یا همان شهرِ گمشده آتلانتیس است.
