راهنماتو- تلسکوپ فضایی هابل شروعِ «فصلی تازه از پرههای زحل» را تأیید کرد. فصل پرههای زحل، اوقاتی از سالِ زحلی که بر محور اعتدال متمرکز است و زمانیست که لکههای شعاعیِ مرموزی، که شبیه به پرههای چرخ هستند، در سراسر حلقههای این سیاره تشکیل میشوند.
به گزارش راهنماتو، مشخص نیست که دقیقاً علتِ این پرهها چیست اما پدیدار شدنِ مجدد آن درست در زمانی که برنامه رصد سیارهای هابل در جریان است، میتواند فرصت مناسبی برای مطالعه جزئیاتِ این سیاره باشد.
دانشمندان امیدوارند هم جزئیاتِ دقیقِ چیستیِ این لکهها را کشف کنند و هم بفهمند که چرا این لکهها به شکلِ فصلی تشکیل میشوند، بعد ناپدید میشوند و دوباره در اوقاتِ خاصی از سالِ زحلی تشکیل میشوند.
ایمی سیمون، دانشمند ناسا، میگوید: «بهلطف برنامه هابل که مشغول تهیه آرشیوی از دادههای مربوط به سیارات خارج از منظومه شمسی است، میتوانیم وقت بیشتری را به مطالعه پرههای زحل اختصاص دهیم که تا پیشازاین محقق نشده بود.»
پرههای زحل نخستینبار در تصاویرِ ارسالی دو کاوشگرِ ووییجر که به ترتیب در سالهای 1980 و 1981 از کنار زحل عبور کرده بودند، مشاهده شدند: لکهها و رگههای موقتی که معمولاً به شکلِ شعاعی ظاهر میشوند و به همراه حلقههای زحل دور زحل میچرخند.
مشاهدات و تجزیهوتحلیلهای بیشتر تعجبِ بیشتری را برانگیخت. این پرهها معمولاً از بالا تیرهتر اما از پایین روشنتر هستند و همیشه هم حضور ندارند. این پرهها معمولاً در دوره 8سالهای که بر حولِ محورِ اعتدال تمرکز دارد، در فصولِ بهار و پاییزِ زحل ظاهر میشوند و در تابستان و زمستانِی که بر حولِ محورِ انقلاب تمرکز دارد، محو میشوند.
زحل از بسیاری جهات با زمین تفاوت دارد اما از یک لحاظ هر دو سیاره شبیه هستند. هر دو نسبت به صفحه مداری خود، شیب محوری دارند؛ شیب زمین 23.45درجه و شیبِ زحل 26.73درجه است. همین شیب است که باعث میشود فصول زمین شکل بگیرند. وقتی سیاره ما به دور خورشید میچرخد، نیمکرههای شمالی و جنوبی، بسته بهاینکه به سمتِ خورشید مایل باشند یا دور از آن، نور خورشید را کمتر و بیشتر دریافت میکنند.
آن نقطهای که شیب در ژرفترین حالت خود قرار میگیرد، انقلاب است که در تابستان و زمستان رخ میدهد. آن اوقاتی که شیب نسبت به خورشید در کمترین حد قرار دارد، اعتدال است که در فصلهای بهار و پاییز رخ میدهد.
زحل هم این حالات را دارد اما علاوهبرآن، زحل دارای حلقههایی است که این حلقهها خودشان هم شیب دارند. حلقههای زحل در زمان انقلاب به سمتِ خورشید مایل میشوند و در زمان اعتدال، این حلقهها تقریباً صاف (در لبه) قرار میگیرند.
ازآنجایی که زحل در مقایسه با زمین از خورشید دورتر است، یکسال آن نیز طولانیتر میشود. 29سال طول میکشد تا زحل به دور خورشید بچرخد و هر فصل آن در حدود 7سال طول میکشد.
دهها سال مطالعه روی پرههای زحل نشان میدهد که این پرهها در حدود 4سال قبل از شروع اعتدال آغاز به شکلگیری میکنند. اعتدال بعدی در زحل در سال 2025 رخ میدهد، بنابراین شروعِ فصلِ پرهها تقریباً از سال 2021 آغاز شده است.
سیمون میگوید: «با وجود آن که سالهاست این پدیده مطالعه میشود اما آغاز و طولِ مدتِ شکلگیری این حلقهها دقیقاً قابل پیشبینی نیست.» دانشمندان دلایلی برای شکلگیری این پرهها عنوان کردهاند. دادههای چندین مأموریت، شاملِ مأموریتِ ووییجر، نشان میدهد که پرهها از ذرات گردوغبار تشکیل شدهاند که از تکههای یخ موجود در حلقههای زحل متمایز است و خودش جداگانه در فضا معلق است. ممکن است میدانِ مغناطیسی زحل باعث شود که آنها به حالت درآیند.
بادهای خورشیدی با میدان مغناطیسی زحل در تعامل هستند و این باعثِ میشود که محیط بار الکتریکی داشته باشد. این رخداد میتواند روی ذرات گردوغبار حلقههای زحل اثر بگذارد و باعث شود که آنها به هم بچسبند و به صورتِ موقتی لکههای گردوغبارِ متراکمتری را در حلقهها شکل دهند. اما این نظریه هنوز تأیید نشده و علاوهبرآن، مشخص نیست که چرا این پدیده فصلی است.