راهنماتو- شیوه عجیبِ دفنِ یک زن که رو به صورت روی زمین قرار گرفته است، و احتمالاً 2000سال قبل هنگام مرگ در ساردینیا، میخی را در جمجمهاش فرو کردهاند، میتواند ناشی از باورهای غلطِ باستانی درباره بیماریِ صرع باشد.
ب هگزارش راهنماتو، طبق مطالعهای که به تازگی انجام شده و در شماره ماه آوریل نشریه «علوم باستانشناسی: گزارشها» منتشر خواهد شد، تدفینِ روبهصورتِ این زن ممکن است حاکی از این باشد که او از یک بیماری رنج میبرده و حفرهای شبیه به جای میخ که روی جمجمهاش دیده میشود، احتمالاً ناشی از درمانی است که آن زمان برای پیشگیری از انتقال بیماریِ صرع به دیگران انجام میشده است.
صرع امروزه یک وضعیتِ مغزی شناخته میشود که به دیگران سرایت نمیکند. اما به گفته یکی از نویسندگان همکار این پژوهش، داریو دیاورلاندو، باستانشناس و مورخ در دانشگاه کالیاری در ساردینیا «آن دوران فکر میکردند که این بیماری، که احتمالاً این زن را در گور کشته است، میتواند به کل جمعیت سرایت کند.»
این شیوه تدفینِ عجیب در گوری در قبرستانِ مونته لونا، تپهای واقع در 30کیلومتریِ شمال کالیاری در جنوب ساردینیا، پیدا شده است. این گورستان نخستینبار بعد از قرن ششم توسطِ مردمان پونیک مورد استفاده قرار گرفت و تا قرن دوم بعدازمیلاد همچنان استفاده میشد.
گورستانِ پونیک
گورستانِ مونتهلونا در دهه 1970 کاوش شد و مطالعه اخیر بر اساس تصاویر قبر و بررسیهای تازه از اسکلتِ این زن انجام شده است.
سفال موجود در قبر نشان میدهد که او در آخرین دهه قرن سوم پیشازمیلاد یا در نخستین دهه قرن دوم قبلازمیلاد، در زمانی که ساردینیا ـ که صدها سال یکی از مراکزِ فرهنگ پونیک یا فنیقی بود ـ در پایانِ نخستین جنگهای پونیک علیه کارتاژ، که از سال 264 قبلازمیلاد تا 241قبلازمیلاد به طول انجامید، تحتِ حاکمیت رومیها قرار گرفت.
تحلیلهای تازه از اسکلتِ این زن جوان ـ که بر اساس استخوانهای لگن، دندانها و سایر استخوانها انجام شده است ـ تخمینهای اولیه که او هنگام مرگ 18 تا 22سال سن داشته را تأیید میکند.
این تحلیلها همچنین نشان میدهد که او اندکی قبل یا درحوالیِ مرگ آسیب شدیدی را در ناحیه جمجمه تجربه کرده است. باستانشناسان شواهدی از دو نوع آسیب کشف کردهاند: آسیب یا ترومای غیرنفوذی که میتواند بر اثر سقوطِ تصادفی ـ احتمالاً در هنگام حمله صرع ـ رخ داده باشد و آسیبی بر اثر نیروی شیئی که حفرهای مربعیشکل را در استخوان جمجمه ایجاد کرده و با اثرِ میخهای باستانیِ رومی که در آن زمان استفاده میشدند، مطابقت دارد. این میخها در محوطههای باستانی زیادی در اطراف ساردینیا پیدا شدهاند.
دیاورلاندو میگوید آسیبِ ناشی از میخ ممکن است بعد از مرگِ زن و برای پیشگیری از «سرایت» صرع به بقیه جمعیت صورت گرفته باشد.
باورهای پزشکی در ساردینیای باستانی
این درمانها احتمالاً بر مبنای این باور یونانی بودند که بیماریهای خاص بر اثر «میاسما»-بخارِ بدبو ـ رخ میدهد و آن زمان در سراسر مدیترانه شایع بودند. درمانِ مشابهی در قرن اول بعدازمیلاد توسطِ ژنرال و تاریخطبیعیدانِ رومی، گایوس پلینیوس سِکوندوس، توصیف شده است که پیشنهاد میداده بعد از آنکه افراد در اثر حملاتِ صرع میمیرند، برای پیشگیری از سرایت و انتشار بیماری، باید اعضای بدنشان با میخ سوراخ شود.
دیاولاندو میگوید این عملِ سوراخ کردنِ جمجمه با میخ و همینطور خواباندنِ زن به روی صورت در قبر، احتمالاً ورودِ ایدههای رومی که تحت تأثیر ایدههای یونان باستان بودند را به ناحیه ساردینیا، نشان میدهد.
اما پیتر وَن دُمِلنِن، باستانشناس از دانشگاه براون، که در این مطالعه مشارکت نداشته است، میگوید فرهنگی ساردینیا، علیرغمِ حکومتی رومیها، پونیک باقی ماند.
او میگوید: «این ناحیه به لحاظِ فرهنگی، و به خصوص در نواحی روستایی و جزیرهای، پونیک است. دلیلی ندارد برای پیدا کردنِ ریشه علاقهمندیها به جهانِ رومیها نظر کنیم، آنچه مردم در این ناحیه انجام میدادند تحتِ تأثیر فرهنگ پونیک بوده است.» دیاورلاندو میگوید این شیوه تدفین در فرهنگها مختلفی در سراسر جهان گزارش شده است.