راهنماتو- هزاران سال بشر با این ایده که ما در منظومه شمسی تنها نیستیم، کلنجار رفته است.
به گزارش راهنماتو، این حدس که آدمفضاییها ممکن است وجود داشته باشند به زمان فیلسوفانِ یونان باستان باز میگردد. اما در اواسط قرن بیستم بود که تخیلات آدمها طغیان کرد ـ ناگهان مردان کوچولوی سبزرنگ در همهجای فرهنگ عامه ظاهر شدند.
واقعیت این است که اگر زندگیِ فرازمینی در منظومه شمسی وجود داشته باشد، در اشکال ساده حیات، احتمالاً در ابرهای ونوسی، زیر سطحِ مریخ یا در اقیانوسهای وسیعِ یکی از ماههای یخزده زحل قرار دارد.
در این مقاله گفتههای برخی کارشناسان را در این رابطه گردآوری کردهایم.
مریخ یا مارس
مارس واضحتری کاندید برای زندگی فرازمینی در گذشته و زمانِ حال است. دانشمندان میدانند که سیاره سرخ زمانی قابلسکونت بوده زیرا میلیاردها سال قبل دریاچهها و رودخانههایی از آب مایع در سطح و اتمسفرِ ضخیمتری در مقایسه با اتمسفرِ نازک امروزی داشته است.
آیا به رغمِ وجود شرایطِ حیات در این سیاره، زندگی واقعاً روی آن رخ داده است؟ دانشمندان از قرن نوزدهم در تلاش برای فهمیدن این نکته هستند، اما هنوز پاسخ قطعی برای آن پیدا نشده است. تلسکوپها و کاوشگرها سرنخهایی ارائه دادهاند و ناسا هم در طی دهههای گذشته مریخنوردهایی را برای به دست آوردنِ شواهد به خدمت گرفته است. استقامت، که پِرسی هم صدایش میکنند، مریخنوردی در اندازههای یک خودرو است، تاکنون 18نمونه از صخره و خاک و صخرههای خردشده را از دهانه جیزرو که میلیاردها سال قبل یک رودخانه در آن جریان داشته است، جمعآوری کرده است.
وقتی این نمونهها در وقتِ مقرر که دهه 2030 است توسطِ فضانوردهای اروپایی به زمین منتقل شوند، آنوقت دانشمندان میتوانند تعیین کنند که آیا بقایایی میکروبی روی آنها وجود دارد یا خیر. اگر نشانههایی از حیات باستانی روی این صخرهها باشد، میتواند امکانِ حیاتِ میکروبهای بیگانه را تا به امروز در مریخ اثبات کند. اگرچه این نشانهها احتمالاً به جای سطح در زیر خاک مریخ قرار دارند. مریخ بعد از زمین محتملترین سیاره برای زندگی است. حتی سمتِ شب سرد در سطحِ مریخ، گرمتر از سطوحِ یوروپا، اِنسِلودوس و تایتان است.
ونوس یا زهره
ونوس نزدیکترین همسایه به زمین و دومین سیاره از خورشید با سطحی با دمای جهنمی است که در آن دما آنقدر بالاست که برای ذوب سرب کفایت میکند و اتمسفر آن هم ابر ضخیمی از کربندیاکسیدِ دارد. اما علیرغم این وضعیتِ غیرقابل سکونت، اخیراً دانشمندان از مشاهده اشکالی از حیات روی این مکانِ غیرمنتظره هیجانزده شدهاند. دو سال قبل، یک مطالعه تازه پیشنهاد داد که اشکالی از حیاتِ بیگانه، که شبیه به هیچ شکلی از حیات که تاکنون دیدهایم نیست، ممکن است در ابرهای «دوقلویِ شیطانیِ زمین» زندگی کند.»
دانشمندان بعد از شناساییِ یک مسیرِ شیمیایی که به کمک آن میتوان محیطِ اسیدی زهره را خنثی و یک منطقه قابل سکونت در داخلِ ابرهای زهره ایجاد کرد، مدعی شدند که این سیاره میتواند سکونتپذیرتر شود.
تقریباً 50سال است که وجود آمونیاک در ونوس، گازی بیرنگ که از ترکیب نیتروژن و هیدروژن، درست شده است، دانشمندان را گیج کرده است. آنها میگویند هیچکدام از فرایندهای شیمیاییِ سطحِ داغِ زهره نمیتوانند این گاز را تولید کنند. کارشناسان فکر میکنند که منبعِ گاز آمونیاک هم بیشتر از آنکه رعدوبرق یا فورانهای آتشفشانی باشد، منشأ زیستی دارد. دانشمندان میگویند حیات به شکلی که ما میشناسیم در زهره وجود ندارد اما ممکن است نوعی از حیات در زهره وجود داشته باشد که مدام درحالِ تعدیل کردنِ محیط خود است تا آن را زیستپذیر کند. اگر محققان درست بگویند، این شکل از حیات یک حیاتی میکروبی شبیه به باکتریهای روی زمین خواهد بود. اما برخی مطالعات نیاز نشان میدهند که در ابرهای زهره هیچ نشانی از حیات و زندگی وجود ندارد.
اِنسولادوس
فکرش را هم نمیتوانید بکنید که شئی که به تمامی از یخ پوشیده شده است، میتواند دورترین نشانهای از حیات را در خود داشته باشد. اما اگرچه سطحِ اِنسلادوس در حد یخزدن سرد است، فعالیتهایی در زیر سطحِ آن در جریان است. دانشمندان این را از آنجا میدانند که ششمین بزرگترین ماهِ زحل، آبِ مایع، یخ و مواد آلی را از هستهاش به فضا پرتاب میکند. مولکولهای آلی، نیتروژن و ترکیباتِ حملکننده اکسیژن هستند که دقیقاً شبیه به واکنشهای شیمیایی است که روی زمین رخ میدهد و اسیدهای آمینه که بلوکهای حیات هستند را تولید میکند.
گمان میرود که جهانِ انسولادوس یک اقیانوس بزرگ از آب شور دارد که در زیر پوسته یخزده آن قرار گرفته و ناسا نیز شواهدی از فعالیتهای آبگرمایی در اعماق اسنولادوس پیدا کرده است. دانشمندان باور دارند که این اقیانوس میتواند منبع گرمای مورد نیاز برای ایجاد فرصتی برای شکوفایی زندگی باشد.
یوروپا
کاندید دیگر برای میزبانی حیاتِ بیگانه، یوروپا است. یوروپا کوچکترین ماهِ مشتری است اما بسیاری از کارشناسان معتقدند که یوروپا بیشترین مواد اولیه لازم را برای حیات دارد. یکی از علتها سطحِ بسیار وسیع یوروپا و یک اقیانوس احتمالاً شور است که نیروهای جذر و مدی آن را گرم میکنند. این باور وجود دارد که چنین چیزی سیستم گردش داخلی ایجاد میکند که آب را در حرکت نگه میدارد و سطحِ یخی را بهطور منظم پر میکند. این نظریه بسیار شگفتانگیز است زیرا به این معنی است که دانشمندان لازم ندارند برای کشفِ شواهدِ حیات به اعماق اقیانوس بروند، این حقیقت که کفِ اقیانوس با سطحِ آن تعامل برقرار میکند، سرنخهایی از وجود حیات به دست میدهد.
تریتون
حالا قدری دورتر میرویم. تریتون، بزرگترین قمرِ سیاره نپتون و یکی از 5ماهواره طبیعی در منظومه شمسی است که فعالیتِ زمینشناسی در آن تأیید شده است. تریتون دارای آبفشانهای فعالی است که گاز نیتروژن تصعیدشده را به بیرون پرتاب میکنند. این قمر نیز درست مثلِ انسلادوس جهانی یخزده و سرد دارد. اما یکی از دلایلش آن است که خیلی از خورشید دور است و به دور یکی از دورترین سیارهها در منظومه شمسی میچرخد. سطح این سیاره تا حد زیادی از نیتروژن یخزده تشکیل شده، درحالیکه در پوستهاش آب یخزده دارد و گوشته آن یخی است. بااینحال، به دلیلِ پدیدهای گرانشی به نامِ گرمایشِ جذرومدی، گمان میرود که این قمر قدری گرما را از نپتون جذب میکند که میتواند به گرم کردنِ آبها و ایجاد شرایطی برای حیات کمک کند.
باوجود اینکه تصور میشود حیات میکروبی در تریتون وجود داشته باشد، اما این حقیقت که این قمر بسیار سرد است، احتمالاً مانع از آن میشود که هر چیزی به مدتِ طولانی بتواند از گزند یخزدن در امان بماند.
گانیمد
گانیمد نهتنها بزرگترین قمرِ مشتری است، بلکه مرتفعترین قمر طبیعی در کل منظومی شمسی است. درست مثلِ قمرهای دیگری که برشمرده شدند، گانیمد هم یک پوسته یخزده دارد اما در اعماق زیر پوسته رازهایی را دفن کرده است. این قمر هم، یک اقیانوس بسیار وسیع از آب شور دارد که گمان میرود مقدار آب موجود در آن از کلِ آب روی زمین بیشتر باشد که آن را به محلی برای حیات تبدیل میکند. این قمر همچنین دو چیز دیگر دارد که برای زیستِ فرازمینی مفید است. اول، یک لایه نازک از اتمسفرِ اکسیژن و دوم، میدانِ مغناطیسی، همانچیزی است که برای حفاظت از جهان در برابر پرتوهای خورشید لازم است و ویژگیای است که هیچکدام از اقمار دیگر در منظومه شمسی ندارند.
مشکل اینجاست که گانیمد خیلی سردتر از زمین است. دمای سطح آن از -297 تا -171درجه فارنهایت تغییر میکند. فقط این نیست، مشتری و قمرهایش کمتر از یکسیاُمِ نور خورشید را در مقایسه با زمین دریافت میکنند و گانمید فاقد اتمسفری برای گیرانداختنِ گرماست.
تایتان
تایتان بزرگترین قمر زحل است، آنچنان بزرگ که حتی از سیاره عطارد نیز بزرگتر است. آنچه درباره این قمر هیجانانگیز است، غنی بودنِ آن از موادِ آلی و نوعی شیمی ساده است که گمان میرود منبعِ تشکیل حیات روی زمین بوده است. متانِ موجود در تیتان، شیمی آن را ممکن ساخته، اما اینکه این گاز از کجا میآید هنوز یک راز باقی مانده است. درست مثلِ اقمار دیگری که برشمرده شد، این قمر نیز احتمالاً یک اقیانوس در زیر پوسته و اعماق یخی خود دارد. جهانِ تایتان روی سطح پر از رودخانه و دریاچه و دریاست، اما به جای آنکه از آب مایع پر شده باشند، از متان و اتانِ مایع لبریز هستند که محیطهای زیستپذیر را فراهم میکنند.
تنها مشکل همان سرد بودنِ تایتان است. این قمر در مقایسه با زمین 9برابر دورتر از خورشید است و فقط 1درصد از گرمای خورشیدی را دریافت میکند. اگر حیاتی روی این سیاره باشد، خیلی به چشمِ ما بیگانه است. دلیلش آن است که همه چیز روی آن به جای آنکه مبتنی بر آب باشد، مبتنی بر اتان است و مولکولهایی مانند دیاِناِی روی آن کار نمیکنند.
کالیستو
یکی از جالبترین حقایق درباره کالیستو این است که این قمرِ مشتری، قدیمیترین سطح را در جهانِ منظومه شمسی ما دارد که قدمتِ آن به 4میلیارد سال برمیگردد. این قمر نیز احتمالاً اقیانوسی زیر سطحِ خود و یک اتمسفر جذاب دارد اتمسفرِ کالیستو خیلی بیشتر از هر سیاره یا قمر دیگری، شبیه به اتمسفر زمین است و حاوی اکسیژن، هیدروژن و کربندیاکسید است.
سِرِس
سرس یک سیاره کوتوله است. دانشمندان فکر میکنند که سرس که بینِ مریخ و مشتری قرار دارد، میتواند در اعماقش آب مایع داشته باشد. اگر چنین باشد این آب بسیار شور است و برای همین یخ نمیزند. ناسا نیز ترکیبات آلی را روی سطحِ سرس پیدا کرده است. این سیاره 13برابر از زمین کوچکتر است و هنوز معلوم نیست که کم شدنِ گرانش روی سطحِ آن چگونه بر حیات آن اثر میگذارد.