راهنماتو- اگر سن شما به اندازهای است که اکنون دارید این مطلب را میخوانید، پس دیگر فهمیدهاید که زندگی همیشه گلوبلبل نیست. هرچند که زندگی میتواند هم زیبا باشد و هم گاهی شگفتانگیز، اما زندگی انسان اغلب سویههای تاریک نیز دارد.
به گزارش راهنماتو، دیدگاه فرگشتی در علوم رفتاری که رفتار انسان را ناشی از فرایندهای تکاملی مانند انتخاب طبیعی و جنسی میداند، بر کلیتِ تجربههای انسانی، از روشنترین سویههای زندگی مثلِ عشق حقیقی، تا تاریکترین ابعاد تجربههای انسانی، مثل قتلهای خانگی و چیزهای دیگری که بین این دو نقطه قرار میگیرد، نور میتاباند.
افراد گاهی از روانشناسی فرگشتی به دلیل در نظر نگرفتنِ پدیدههای مرتبط با بافتهای اجتماعی روزمره انتقاد میکنند. برای برطرف کردنِ این سوءتفاهم در این بخش 5حقیقت تاریکی که روانشناسیِ فرگشتی درباره تجربههای انسانی در اختیارمان گذاشته است را مرور میکنیم.
1.قتلهای خانگی ارتباطی قوی با خیانت دارد
دیلی و ویلسون (1988) در تحقیق خود با موضوع قتلهای خانگی از منظرِ فرگشت، طیفی وسیع از حقایق آزاردهنده که با ماهیتِ قتلهای خانگی در میان انسانهای مدرن مرتبط هستند را گزارش میدهند. آنها بر اساس نمونهگیریهای گستردهای که از دادههای جرم و جنایت از شهرهای تورنتو و دیترویت جمعآوری کرده بودند، چند نتیجهگیری تاریک کردند که یکی از آنها این مورد است: از هر 3قتل خانگی 1قتل به دلیل واکنشهای احساسی و رفتاری مردان به خیانت رخ میدهد.
آنها از منظر فرگشتی استدلال میکنند که این یافته ها از این واقعیت ناشی میشود که خیانت جنسی یکی از بزرگترین موانع انطباقی برای مردان است؛ زیرا اجداد مردشان که قربانی خیانت جنسی شده بودند، ناخواسته مجبور شدند فرزند مردِ دیگری را بزرگ کنند. با توجه به نحوه عملکردِ فرگشت، که درواقع ویژگیهایی را گزینش میکند که احتمال موفقیت تولیدمثلی در فرد یا هر موجود زندهای افزایش میدهد، میتوان واکنشهای شدیدِ منفیِ مردان در زمانِ مواجه شدن با خیانت جنسی را بهتر درک کرد.
2.اثر سیندرلا و فرزندکشی: پدران و مادران ناتنی همیشه هم زیبا نیستند
دیلی و ویلسون همچنین دادههایی درباره یک پدیده بهشدت تاریکِ انسانی در اختیارمان میگذارند: کشتنِ فرزندِ خود. بر اساس تحقیقات گستردهای که روی این موضوع انجام شده است، والدینِ ناتنی بیشتر از والدینِ زیستی ممکن است مرتکبِ قتل فرزند شوند. آنها از این پدیده با عنوانِ «اثر سیندرلا» یاد میکنند که به ما کمک میکند بفهمیم چرا استعاره ناپدری و نامادریِ شرور تا اینحد رایج است. این پدیده ناشی از روانِ فرگشتیافته ماست.
3.تقلب از هر نوعِ آن در تجربههای انسانی بیداد میکند
بسیار عالی میشد اگر مردم میتوانستند به هم برای انجام کار درست اعتماد کنند و در کل با هم صادقانه و شفاف رفتار کنند. اما حتماً تا الان متوجه شدهاید که این مورد همیشه نمیتواند رخ دهد. درحقیقت، تقلبِ انسانها در بافتهای اجتماعی (برای مثال انجام ندادنِ سهمشان در کارهای گروهی و مشارکت در خیانت و ....) به قدری در تاریخ بشریت تکرار شده است که به نظر میرسد ما به سازوکاری قوی برای تشخیصِ متقلب مجهز شدهایم و نقشهای ذهنی برای این کار داریم. تواناییهای منطقی ما در هنگام فکر کردن به مسائلی مثلِ تقلب چندینبرابر میشوند. امتحان کنید.
4.تفکر درون/برونگروهی در میان همه انسانها رواج دارد و اغلب به نزاع در گروه منجر میشود
یکی از سادهترین پدیدههای اجتماعی که تکرار میشود تفکرِ درون/برونگروهی است که شکلی مغرضانه از شناخت اجتماعی است که بر اساس آن بهنظر میرسد که افراد اعضای گروههای خودی را به دیگرانی که عضوِ گروهشان نیستند، ترجیح میدهند. این پدیده یک گرایشِ قوی است و به نظر میرسد در محیطهای اجدادی ما که مردم در گروههای کوچک قبیلهای زندگی میکردند و اغلب با سایر قبایل بر سر دسترسی به منابع درگیر میشدند، ریشه دارد. این پدیده به انواعی از مشکلاتِ اجتماعی در تمامی سطوح (برای مثال، میان ملتها، میان مردم با دیدگاههای سیاسی مختلف و ...) منجر میشود و عمیقاً در روانشناسیِ تکاملی ما ریشه دارد.
5.احتمالِ مرگِ زودهنگام در مردان جوان بالاتر از زنان جوان است
کارِ تحقیقیای که کروگِر و نِس (2006) روی بررسی نسبت مرگومیر مردان و زنان انجام دادند نشان داد که در تمام دورهها زمانی و فرهنگها، مردان (بین سنین 15 تا 25سال) بیشتر از زنانِ همسنشان احتمال دارد که دچار مرگهای زودرس شوند. در برخی دادهها، مردان 4برابر بیشتر از زنان احتمال داشت که دچار مرگ زودرس شوند. محققان این پدیده را از منظرِ روانشناسی فرگشتی این طور توضیح دادند که این سالها سالهای جفتگزینی اولیه در چرخه حیات انسان هستند و مردان، نسبت به زنان، بیشتر احتمال دارد که خطرپذیری جسمانی داشته باشند و در فعالیتهای خشنِ جسمی با اشخاصِ همجنسِ خودشان که اغلب با تلاشهای جفتگیری مرتبط است، مشارکت کنند. متأسفانه این فعالیتها برخی اوقات به مرگ زودهنگام آنها منجر میشود.
بیایید از مغالطه طبیعی پرهیز کنیم
یک نکته مهم درباره این یافتهها این است: من هیچکدامشان را دوست ندارم! من طرفدارِ قتل خانگی یا فرزندکشی یا تقلب یا تعصب یا مرگِ زودهنگامِ مردان نیستم. از این بابت مطمئنم.
به یک دلیل خیلی مهم به این نکته اشاره کردم. «مغالطه طبیعی» در میانِ افرادی که خارج از حوزه روانشناسیِ فرگشتی میاندیشند، خیلی رایج است. این مغالطه زمانی رخ که افراد میشنوند که پدیدهای «طبیعی» توصیف میشود و دچار این سوءبرداشت میشوند که صرفاً به دلیلِ قرار گرفتن یک پدیده در چارچوب «طبیعت»، یعنی آن پدیده چارهای جز وقوع ندارد. یا به عبارتی همین است که هست!
تفاوت زیادی است بین گفتنِ اینکه خیانت یکی از عللِ اصلیِ قتلهای خانگی است و اینکه افرادی که به خیانت شک میکنند حتماً دست به قتل خانگی میزنند. اهمیت این نکته نباید نادیده گرفته شود. اگر ما تمایز این دو نکته را درک نکنیم، فهمِ منظرِ فرگشت در موردِ وضعیتهای انسان ناممکن میشود.
نکته پایانی
زندگی اغلب زیباست اما برخی اوقات میتواند بسیار سخت شود. چه خوشمان بیاید و چه نه، قتل، تقلب، خیانت و تبعیض قومیتی، مواردی از تجربههای وسیعِ انسانی هستند. روانشناسی فرگشتی در فهم ویژگیهای تاریکِ تجربههای انسانی کمککننده است. و ما زمانی میتوانیم یک پدیده را به درستی حل کنیم که آن را ابتدا خوب درک کنیم.
از منظر روانشناسانِ فرگشتی، مشکلات اجتماعی در سراسر جهان و در میان همه انسانها را میتوان با فهم این زمینه مطالعاتی بهتر درک کرد.