راهنماتو- گنجینهای متشکل از تقریباً 600تبرِ دستی از جنسِ اُبسیدین که به تقریباً 1.2میلیون سال قبل برمیگردد، در اتیوپی کشف شده که از وجودِ «کارگاه سنگشکنی» [knapping] در دوران ماقبلِ تاریخ حکایت دارد.
به گزارش راهنماتو، سنگشکنی تکنیکی برای ساختِ تبر و اشیاء برنده بود که اغلب از آنها به مثابه «نخستین اختراعاتِ بزرگ بشر» یاد میشود. تبرهای دستی از قطعاتِ سنگیای درست میشدند که لبههایشان تیز شد بود اما برایشان دستهای درست نمیشد بلکه طوری ساخته میشدند که در دست گرفته شوند.
آنها به شکلِ گلابی یا اشک ساخته میشدند و برای همین میتوان آنها را از سایر اشیاء تشخیص داد. این تبرها از سنگ چخماق و بعدها از اُبسیدین ـ یک نوع شیشه آتشفشانی ـ ساخته میشدند.
نخستین تبرهای دستی در تاریخ دیرینهشناسی به حداقل 1.5میلیون سال قبل برمیگردند و در اولدوایجورج در تانزانیا پیدا شدهاند. گمان میرود که تبرهای دستی در حدود 500000سال قبل در سراسر آفریقا، جنوب آسیا، خاورمیانه و آفریقا جنوبی گسترش پیدا کردند. آنها تا تقریباً 40000سال قبل هنوز ساخته و استفاده میشدند. هیچ شیء فرهنگی دیگری نیست که طول مدتِ استفادهاش به اندازه دورانِ استفاده از تبرهای دستی باشد.
تحقیقاتِ قبلی نشان داده بودند که کارگاههای سنگتراشیِ دوران ماقبل تاریخ در اروپا، در حدود چندصدهزار سال قبل ـ تا 774000هزارسال پیش ـ وجود داشتهاند. اما قدمتِ تبرهای دستی در اتیوپی به دو برابر پیشتر از این زمان برمیگردد.
پژوهشگران 578 تبر دستی را که در رسوبات مدفون شده بودند پیدا کردند که همه به جز سه مورد از جنسِ اُبسیدین بودند. آنها توانستند سنِ ابزار را با تحلیل بقایای موادی که اطراف آنها بودند، حدس بزنند. مطالعه تبرها نشان داد که تبرها سازههای یکسان دارند که حاکی از وجود کارگاهی است که تبرهای یکسان تولید میکرده است.
هنوز دقیقاً مشخص نیست که کدام گونه از انسانها این ابزار را تولید میکردند. یکی از کاندیدهای احتمالی، هومو ارکتوسها هستند که تقریباً 2میلیون سال قبل در آفریقا ظاهر شدند و سوابقِ فسیلیشان از حدود 100000سال قبل ناپدید شده است.
اما این تحقیق چیز مهمیتری را برملا میکند و آن سطحِ برنامهریزی است که معمولاً به اجداد انسانی بعدتر نسبت داده میشود. این تبرهای دستی ازقبل آمادهسازی و انبار میشدند که حاکی از آن است که مفهومِ تخیل و آمادهسازی در اجداد ماقبل تاریخی که 1.2میلیون سال قبل زندگی میکردند، وجود داشته است.
نویسندگان این پژوهش مینویسند: «پیشتر استلال شده بود که در دوران اولیه، چندین فعالیتِ زندگی روزمره در یک مکانِ مشابه و بهطور یکسان انجام میشده است. برطبقِ این ذهنیت، جداکردنِ فعالیتهای متمرکز از هم و اختصاصِ مکانهای متفاوت به انجام آنها، که نشاندهنده سطحی از برنامهریزی بوده است، ویژگیِ انسانهایی بوده که بعدتر پدید آمدند.»