راهنماتو- طی یک قرن گذشته، میانگین دمای زمین با سرعت زیاد 1درجه سانتیگراد افزایش پیدا کرده است. با شواهد نمیتوان مخالفت کرد.
بهگزارش راهنماتو، این شواهد از دماسنجها و سایر سنسورها در سراسر جهان گردآوری شدهاند. اما هزاران سال قبل از انقلاب صنعتی و قبل از اختراع دماسنجها و قبل از آنکه انسانها با سوزاندنِ سوختهای فسیلی کربندیاکسیدِ محصورشده در آنها را رها کنند، اوضاع چگونه بوده است؟
آنوقتها زمان در حالِ گرمترشدن بوده یا در حالِ سردترشدن؟
اگرچه دانشمندان اکنون، بیشتر از هر بازه چندهزارساله دیگری، درباره 6000سال اخیر اطلاعات دارند، اما مطالعاتی که روی روندِ تغییرات دمای جهانی در طی این مدتِ طولانی انجام شده است، نتایج متضادی را به دست داده است.
دانشمندان برای حلِ این تفاوت، ارزیابیِ جامع و در مقایسِ جهانی از شواهدِ موجود، شاملِ آرشیوهای طبیعی مثلِ حلقههای درختان و رسوباتِ کفِ دریا و الگوهای اقلیمی انجام دادهاند.
گرمایشِ زمین
دانشمندانی که به مطالعه اقیلمِ گذشته یا دیرینهاقلیم میپردازند، در جستجوی دادههای آبوهواییای هستند که به خیلی گذشتهها و به قبل از اختراع دماسنج یا ماهواره برمیگردد. آنها دو گزینه دارند: آنها میتوانند اطلاعات درباره اقلیم گذشته را در ذخیرهگاههای طبیعی پیدا کنند یا اینکه گذشته را به کمکِ مدلهای اقلیمی شبیهسازی کنند.
چندین آرشیو طبیعی تغییرات اقلیمی را در طی زمان ثبت میکنند. حلقههای رشدی که هر سال در درختان شکل میگیرد، استالاگمیتها (چکیدهسنگها) و مرجانها میتوانند برای بازسازیِ دمای گذشته استفاده شوند.
دادههای مشابه را میتوان در یخِ یخچالها و در صدفهای کوچکی که به مرور زمان در رسوبات شکلگرفته در اعماق اقیانوسها و دریاچهها گیر افتادهاند، پیدا کرد. این موارد جایگزینها یا پروکسیهایی برای اندازهگیریهای مبتنی بر دماسنج هستند.
برای مثال، تغییراتی که در عرضِ حلقههای درختان رخ میدهد میتواند نوساناتِ حرارتی را ثبت کند. اگر دما در طی فصل رشد خیلی سرد باشد، حلقههای درختان که در آن سال شکل گرفته است نازکتر از حلقههایی است که در دمای گرمتر شکل گرفته است.
یک جایگزین دیگر برای دماسنج، در رسوباتِ اعماق دریا و در بقایای مخلوقاتِ ریزِ اقیانوسزی به نامِ روزنداران وجود دارد. ترکیبِ شیمیاییِ صدفِ روزنداران در زمانِ حیات آنها تغییر میکند و این تغییرات وابسته به دمای اقیانوس است. وقتی روزنداران میمیرند، صدف آنها غرق میشود و در طی آوار روی آنها را میگیرد و لایههایی از رسوبات در کفِ اقیانوس شکل میگیرد.
دانشمندانِ دیرینهاقلیمشناسی بعدها میتوانند مرکزی این رسوبات را استخراج و ترکیباتِ شیمیاییِ صدفِ روزنداران را که در این لایهها گیر افتادهاند، آزمایش کنند و ترکیبِ و سنِ آنها را که گاهی به هزاران سال قبل بازمیگردند، تعیین کنند.
مدلهای اقلیمی ابزار دیگری برای کاوشِ محیطزیستِ گذشته است و درواقع سیستمِ اقلیمیِ زمین را به زبانِ ریاضی بیان میکند. این الگوها، رابطه جو، بیوسفر و هیدروسفر را مدلسازی میکنند و بهترین نمونه به واقعیت را خلق میکنند.
مدلهای اقلیمی برای مطالعه وضعیتِ اقلیمی فعلی، پیشبینی تغییرات در آینده و بازسازیِ گذشته استفاده میشوند. برای مثال دانشمندان میتوانند غلظتِ گازهای گلخانهای را از اطلاعاتی که در حبابِ یخهای باستانی ذخیره شده است، به دست آورند و مدل میتواند از این اطلاعات برای شبیهسازی دمای گذشته استفاده کند.
معمای دمای دیرینه
دانشمندان اخیراً شبیهسازیشده، دادههای بهدستآمده از پروکسیها، نظریههای اقلیمی را ارزیابی کردهاند و تمرکزشان روی شاخصهای دمای زمین بوده است.
آنها روندهای طبیعیای که روی اقلیم اثر میگذارند، شاملِ تنوعِ چرخشِ زمین به دور خورشید، غلظت گازهای گلخانهای، فورانهای آتشفشانی و قدرتِ انرژی گرماییِ خورشید را با دقت مد نظر قرار دادند. آنها همچنین بازخوردهای اقلیمیِ مهم، مثلِ پوشش گیاهی و تغییراتِ یخ دریا که میتواند روی دمای جهانی اثر بگذارند را بررسی کردند.
برای مثال، شواهدِ محکمی وجود دارد که میگوید 6000سال قبل در مقایسه با قرن 19، یخهای قطب شمال کمتر و پوشش گیاهی آن بیشتر بودند. این باعث شده بوده که سطح زمین تیره شود و گرمای بیشتری را جذب کند.
آرشیوهای طبیعی بهطور کلی نشان میدهند که میانگینِ دمای زمین 6000سال قبل در مقایسه با میانگینِ دمای قرن نوزدهم 07درجه سانتیگراد گرمتر بوده است و بعد تا زمان انقلاب صنعتی کمکم سرد شده است.
در همین حال، مدلهای اقلیمی عموماً روند گرمایش خفیفی را نشان میدهند که مربوط به افزایش تدریجی کربندیاکسید است، زیرا جوامع مبتنی بر کشاورزی در طول هزارهها پس از عقبنشینی صفحات یخی در نیمکره شمالی توسعه یافتند.