راهنماتو- استرس وضعیتی است که اکثریت مردم در برههای از زندگیشان تجربه میکنند. برطبق سازمان جهانی بهداشت، استرس را میتوان هر نوع تغییری تعریف کرد که باعثِ فشارهای جسمانی، عاطفی و روانی میشود.
به گزارش راهنماتو، رویدادها و تجربههای متعددی، از شروع یک شغل تازه تا بچهدار شدن، میتوانند دورههای افسردگی را تسریع کنند اما آیا استرس از دیگران هم میتواند به ما منتقل شود؟
وقتی نشریه روانشناسیِ Psychoneuroencrinology در سال 2014 مطرح کرد که استرس میتواند مسری باشد، بحثهای زیادی درگرفت. نویسندگان این مقاله نوشته بودند که صرفاً دیدنِ شخصی که در وضعیتِ استرسآور قرار دارد، کافیست تا بدن خودمان هم هورمون کورتیزول را، که مسئولِ واکنشهای استرسی است، تولید کند. این پدیده که به «استرسِ همدلانه» معروف است، زمانی رایجتر است که عزیزان یا دوستانِ نزدیکمان زیر بار فشار استرس هستند، اما میتواند در مورد غریبهها هم اتفاق بیفتد.
تارا پِروت، استاد روانشناسی و متخصص علوماعصاب از دانشگاه دالهاوسی از کانادا، میگوید: «دریافتِ احساسات و عواطف دیگران، بهخصوص منفیها، به صورتِ ناخودآگاه کاملاً امکانپذیر است. این اتفاق احتمالاً یک پدیده گزینشی برای فرگشتیافتنِ ما در گذشته است زیرا درواقع یک روشِ غیرکلامی برای برقراری ارتباط در هنگم خطر و ترس است.»
برطبقِ مطالعهای که در سال 2013 در نشریه Current Biology منتشر شد، احساسات و عواطف میتوانند از طریقِ «نورونهای آینهای» از شخصی به شخصِ دیگر منتقل شوند. نورونهای آینهای، سلولهای مغزی هستند که با دیدنِ شخصی که درحالِ انجامِ عملِ خاصی ـ برای مثال خمیازهکشیده ـ است، فعال میشوند و پاسخی را فعال میکنند که انجامِ عملِ مشابه را در فرد بیننده تشویق میکند.
یعنی، اگر کسی ببیند که شخصِ دیگری خسته است، ممکن است احساس خستگی کند و اگر ببیند که شخصی استرس دارد، ناخودآگاه وضعیتِ استرسِ مغزیِ او را دریافت میکند.
هربرت میگوید که انتقال احساسات یکی از مکانیزمهای بقا است. «این مکانیزم میتواند واکنشهایی را در دیگران فعال کند که نهتنها میتوانند به حلِ مسائل شخصی بلکه به مسائل عمومیتر نیز کمک کنند.» برای مثال، اگر شخصی موقعیتِ خطرناکی را شناسایی کند و واکنشِ احساسی به آن نشان دهد، این واکنش به دیگران هشدار میدهد و آنها را هشیار نگه میداد.»
جویی هربرت، استاد علوم اعصاب در دانشگاه کمبریج، میگوید: «شخصی که دچار حمله ناشی از ترس میشود، استرس دارد. حمله ناشی از ترس، مثلِ ترس و اضطراب، میتواند در یک اجتماع منتشر شود؛ و اصلاً مهم نیست که این ترس و اضطراب منشأ واقعی داشته باشد یا خیر.»
به گفته پروت، این انتقال احساسات عملی است که در سطحِ ناخودآگاه رخ میدهد و صرفاً تجربه انسانی نیست. « سایر حیوانات نیز میتوانند احساسات سایر اعضای گونه خودشان ر درک کنند.» برای مثال، موشهای که شاهدِ تجربههای استرسآوری هستند که موش دیگری آنها را تجربه میکند، افزایش سطحِ هورمون استرس را بدونِ تجربه مستقیم آن موقعیت، نشان میدهند.»
استرس، وضعیتی است که اغلب مردم تلاش میکنند از آن اجتناب کنند، بااینحال، استرس نقشی مهم برای انسانها و حیوانات ایفا میکند. بااینحال، پِروت میگوید، همه انواع استرسها با هم برابر نیستند.
«واکنش استرسی میتواند تا حدِ زیادی مفید باشد. استرس بدن و مغز را برای کنار آمدن با موقعیت استرسزای موجود آماده میکند. اگر شیری شما را دنبال کند، شما لازم دارید که واکنشِ استرسیِ شدیدی را نشان دهید که باعث میشود ذخیره گلوکزتان آزاد شود، ضربان قلب بالا برود و عمکردهای غیرضروری مثلِ سیستمِ هضم، کاهش پیدا کند.»
اما پِروت، میگوید که استرس در انسانهای مدرن واکنشی است که اغلب توسطِ عواملِ روانی ایجاد میشود و هورمونهای استرس را به مدتِ طولانی در بدنِ ما باقی میگذارد.
«مشکلاتِ روزانه زیادی وجود دارند که مردم آنها را مسائل استرسزا تلقی میکنند و واکنشِ استرسی میتواند اغلب در طی روز رخ دهد که میتواند به مغز و بدن آسیب وارد کند.»
مطالعهای که در سال 2014، در نشریه Interpesona منتشر شد، دریافت که استرس، در بعضی شرایط، میتواند مسری باشد و نتیجهگیری کرد که فقط یک فردِ مضطرب، میتواند کلِ یک اداره را «آلوده» کند.
آیا ممکن است از انتقال استرس افراد دیگر به خود پیشگیری کرد؟
برطبقِ پِروت، کاملاً بستگی به این دارد که شخص موقعیت را چگونه دریافت و ارزیابی میکند.
پِروت، میگوید: «هر وکنشِ استرسی با درک از عامل استرسزا آغاز میشود.» فعالیتهایی مثلِ تنفسِ هوای تازه و ورزش کردن میتوانند برای غلبه پیدا کردن به استرس، یا کم کردنِ شدت آن، کمککننده باشند.
هربرت میگوید نکته کلیدی ان است که استرس را دو مؤلفه جداگانه ببینیم:
«عاملِ استرسزا میتواند درونی را بیرونی باشد، برای مثال مطالبه مالی یا بیماری. واکنشِ استرسی، چگونگی واکنشِ نشان دادنِ فرد در قبالِ این عامل استرسزاست که میتواند عاطفی یا جسمانی باشد. برای مثال آزادشدنِ هورمونها، فشار خون و غیره واکنشهای جسمانی به استرس هستند.»
واکنشِ استرسی را میتوان سازگار کرد و یاد گرفت که کنترل این واکنش میتواند کلیدی به محافظ از خویشن در برابر استرسهای فرد دیگر باشد.
او میگوید: «همدلی میتواند آگاهی فرد را از احساساتِ شخصِ مقابل افزایش دهد. اینکه همدلی چگونه بر ناظر اثر میگذارد، کاملاً بستگی به وضعیت دارد. شاید همدلی فقط منجر به کمک کردن بشود، اما این امکان نیز وجود دارد که درخواستهایی از شخصِ همدلیکننده، باعثِ افزایش استرس او شود. رهبران و والدین خوب، یاد میگیرند که استرس دیگران را دریافت نکنند اما بهجایش فقط با این موقعیت کنار بیایند.»