راهنماتو- وقتی کارکنان معدن سنگآهن در سال 1856 در روستایِ نئاندر در آلمان استخوانهای فسیلشدهای را کشف کردند، فکر کردند بقایای یک خرس را پیدا کردهاند.
به گزارش راهنماتو، درحقیقت، آنها تصادفی چیزی را پیدا کردند که تاریخ را تغییر داد. آنها شواهدی از گونهای منقرضشده از اجداد انسان را پیدا کردند که حداقل بینِ 400000تا40000سال قبل روی زمین زندگی میکرد.
محققان خیلی سریع متوجه شدند که قبلاً نیز با خویشاوندان این انسانها از طریق فسیلهایی که در اوایل قرن نوزدهم کشف و به اشتباه چیزهای دیگری شناسایی شده بود، برخورد کرده بودند. این کشف دانشمندانی که مشتاق کاوش در نظریههای جدیدی درباره تکامل بودند را بسیج کرد؛ جرقه جستجوی فسیل در سراسر جهان را زد و مردم را به این وسوسۀ دستنیافتنی آلود که امکان دارد گونههای مرموزی که خواهرانمان بودند و زمانی در اروپا تسلط داشتند را پیدا کنیم.
هومو نئاندرتالنسیس که امروز به عنوان نئاندرتالها میشناسیم ـ نامی که ویلیام کینگ، زمینشناس، روی آنها گذاشت ـ اکنون نزدیکترین خویشاوندان شناختهشده انسان هستند. در این مقاله همه اطلاعاتی که درباره این گونه باید بدانیم، از قبیلِ اینکه چگونه زندگی میکردند و چرا نابودند شدند را بررسی میکنیم.
نئاندرتال چیست؟
استخوانهای فسیلشده نئاندرتالها در نگاه نخست شبیه به استخوانهای انسان است. اما نگاهی نزدیکتر به این استخوانها، ویژگیهایی را برملا میکند که با ویژگیهای اجدادِ انسان مدرن، یعنی انسان خردمند ـ هومو سَپینس ـ متفاوت است. نئاندرتالها شبیه به انسانها بودند اما ابروهای برجستهتر و دندانها و چشمهای بزرگتر داشتند. محققان باور دارند که مغز نئاندرتالها هماندازه مغز انسانهای مدرن بوده، هرچند کشیدهتر بوده است. اگرچه بحث بر سر جثه و ساختار مغز نئاندرتالها تا به امروز هنوز موضوعی جنجالی است، اما محققان توافق دارند که یک مرد نئاندرتال با قامتی متوسط در حدود 5فوت و 4اینچ و یک زن متوسط نئاندرتال در حدود 5فوت بوده است.
این انسانسانان زمانی در سراسر اوراسیا زندگی میکردند. محققان باور دارند که به دلیل سازگاری این گونه با آبوهوای سرد منطقه، نئاندرتالها ماهیچههای فشرده و عظیمی داشتند و برای زنده ماندن به 4480 کالری در روز نیاز داشتند. حیوانات غولآسایی مانند ماموتها، فیلها و کرگدنهای پشمالو شکار را به یکی از ابعاد مهمی زندگی نئاندرتالها تبدیل کرده بودند. نئاندرتالها در گروههای کوچک زندگی و مسافرت میکردند و از ابزارهایی مانند سرنیزه برای شکار جانورانِ سنگین و رفعِ گرسنگیشان استفاده میکردند. آنها از گیاهان نیز تغذیه میکردند. گفته میشود که نئاندرتالها به فراخور فصل هر چیزی که در دسترشان بود را مصرف میکردند.
این نکته حتی شاملِ خودشان هم میشده است. دانشمندان در سال 2016 بقایای نئاندرتالها در غاری در بلژیک مطالعه کردند و و «شواهدی قطعی از آدمخواری در شمال اروپا را کشف کردند.»
نئاندرتالها باهوش بودند؟
محققان ابتدا تصور میکردند که نئاندرتالها موجوداتی وحشی و پشمالو بودند که فقط میتوانستند افکاری ابتدایی مثل شکارهای خونبار را در سرشان پرورش بدهند. اما بعد از به دست آمدنِ شواهدی که نشان میداد نئاندرتالها واجد ویژگیهایی شبیه به انسانها بودند، برخی دانشمندان لحن خود را درباره آنها تغییر دادند. نئاندرتالها در محیط خانگی و برای شکار از ابزار استفاده میکردند، آنها سنگها را ورقهورقه میکردند و با آنها سلاح، سرنیزه و تبر درست میکردند. چوببری نیز در میان آنها رایج بوده است.
علیرغم این تصور که نئاندرتالها به هوای سرد عادت داشتند، شواهدی پیدا شده که نشان میدهد آنها از پوست حیوانات برای خودشان لباسهایی درست میکردند که 80درصد از بدنشان را میپوشاند. تصور میشود که آنها هم مانند انسانها پاها و سایر اعضای حساس بدنشان را میپوشاندند اما از آنجاییکه لباسها مدتها پیش از بین رفتهاند، محققان فقط میتوانند درباره پوشش آنها حدس بزنند.
محققان همچنین کشف کردهاند که نئاندرتالها توانایی تفکرِ نمادین داشتند. در چندین محوطه باستانی چنگالهای تزئینشده عقاب و اشیائ دیگری پیدا شده که در مراسم تدفین از آنها استفاده میشده است. برخی میگویند اینها شواهدی است از اینکه نئاندرتالها ایدهها و مراسم پیشرفته داشتند. محققان همچنین در سال 2018 اعلام کردند که شواهدی از نقاشیهای غار که به 65000سال قبل تعلق دارد را پیدا کردهاند. اینها قدیمیترین آثار هنری است که تاکنون پیدا شده است.
بقایای استخوان یک زن نئاندرتال در نزدیکی صخره جبل الطارق
نئاندرتالها کی و چرا منقرض شدند؟
توانایی شناختی آنها در هر حدی که بود، درنهایت منقرض شدند. اما انقراض آنها هم مانند بسیاری ابعاد دیگر زندگیشان در هالهای از ابهام است و دانشمندان هنوز بر سر علتِ انقراض آنها که احتمالاً حوالی 40000سال قبل رخ داده است، با هم اختلاف نظر دارند.
محققان میدانند که حداقل در برخی موارد، نئاندرتالها همزمان با انسانها زندگی و حتی با انسان خردمند آمیزش کردهاند که این اتفاق در حدود 30000سال قبل در آفریقا رخ داده است. تلفیق گونهها به این معنی است که برخی انسانهای مدرن از نئاندرتالها تکامل یافتهاند، هرچند که انسانهای مدرن درنهایت به لحاظِ ژنتیکی غالب شدند. برخی حدس میزنند که رقابت با انسانها برای به دست آوردن غذا و سرپناه یا تکامل که ویژگیهای موفق انسانها را گزینش میکرد، درنهایت به انقراض نئاندرتالها دامن زد. برخی فکر میکنند که چون نئاندرتالها در گروههای کوچکی زندگی میکردند، خیلی راحت توسط انسانها از میدان به در شدند.
نظریه دیگر انقراض را به تغییرات اقلیمی ربط میدهد. دانشمندان یک دوره هزارساله سرما را در اروپای مرکزی شناسایی کردهاند که با زمانِ انقراض نئاندرتالها در 40000سال قبل همزمان بوده است. گمان میرود که سرما در نواحیای که انسان خردمند زندگی میکرده شدتِ کمتری داشته است و بعد از آنکه نئاندرتالها از بین میروند، انسان خردمند به نواحیای که سابقاً نئاندرتالها زندگی میکردند مهاجرت و درنهایت در سراسر جهان تسلط پیدا میکنند.
نظریه دیگر علت انقراض را به سلاح نسبت میدهد. احتمالاً انسانهای اولیه سلاحهای بهتری در مقایسه با نئاندرتالها داشتند و بر آنها غلبه کردند.
انسان مدرن و دیاِناِی نئاندرتالها
بااینکه گونه نئاندرتالها منقرض شده است اما بقایایی شگفتانگیز از آنها در ماده ژنتیکی انسانهای مدرن پیدا شده است. تا 4درصد از دیاِناِی انسانهایی که اجدادشان از آفریقا ـ مهدِ انسان خردمند ـ نیستند، به نئاندرتالها تعلق دارد. با درنظر گرفتن جمعیت بیشاز 8میلیاردی کره زمین، میتوان گفت امروز جمعیت نئاندرتالها روی زمین بیشتر از هر زمان دیگری در تاریخ است!