راهنماتو- رنگها نقش عظیمی در زندگی ما ایفا میکنند. طیفهای رنگیای که میپوشیم و با آنها تزئین میکنیم، راهی هستند تا نشان دهند کیستیم، اهل کجاییم و چه چیزهایی برایمان اهمیت دارد.
به گزارش راهنماتو، در مطالعه جدیدی که در نشریه علوم باستانشناسی: گزارشها، منتشر شده است، باستانشناسان رنگهایی که روی چندین قطعه سفال باستانی متعلق به پرو کار شده است را با هم مقایسه کردند. آنها دریافتند که سفالگرها در سراسر امپراتوری واری (Wari) نوع رنگدانه سیاه را برای ساختنِ سرامیکهایی که در مراسم استفاده میشد، به کار بردهاند که نشانهای از نفوذِ امپراتور است.
امپراتوری واری از سال 600 تا 1050قبلازمیلاد در ارتفاعات و نواحیِ ساحلی پرو گسترش یافت. لویی مورو نونان، نویسنده و محقق باستانشناسی، میگوید: «مردم اغلب گمان میکنند که اینکا نخستین امپراتوری در آمریکای جنوبی بود اما امپراتوری واری قبل از آن وجود داشت.»
واری اسناد مکتوب (حداقل به شکلِ سیستمی که امروز ما به کار میبریم) از خودش به جا نگذاشته است. مورو نونان میگوید: «ازآنجایی که آنها فرهنگِ نوشتاری نداشتند، چیزهای مادی ـ مثل سفالینهها ـ ابزاری مهم برای انتقال پیامهای سیاسی و اجتماعی محسوب میشدند. اثرِ بصری این اشیاء بسیار قدرتمند بوده است.»
حتی استفاده از سایههای رنگیِ درست میتوانست اهمیت و مشروعیتِ اشیاء را به عنوان اشیائی که به بخشی از امپراتوری تعلق داشتند، نشان دهد. نونان میگوید: «رنگ سیاهی که روی این سفالها به کار رفته واقعاً متمایز است و من را سالها شیفته خود کرده بود.»
نونان و همکارانش سفالینههایی از نواحی مختلف امپراتوری واری را بررسی کردند و تمرکزشان روی ترکیبِ شیمیاییِ رنگدانه سیاه بود که روی این سفالینهها استفاده شده بود.
فرمولِ دقیق رنگدانهها از مکانی به مکانی دیگر تفاوت داشت اما رویهمرفته، شباهتی بسیار چشمگیر داشتند: بسیاری از سفالینههای امپراتوری واری که در این مطالعه بررسی شدند از رنگدانه سیاهی استفاده کرده بودند که از مواد معدنی حاوی منگنز به دست آمده بود.
نونان میگوید: «برخی مکانها، به خصوص نواحی شمالی پرو، پیش از ورودِ واری از دستورالعملِ متفاوتی برای تولید رنگ سیاه و از مواد معدنیِ غنی از آهن و کلسیم استفاده کرده بودند. اما بعد از آنکه واری در این نواحی تسلط یافت، آنها به دستورالعمل تولید رنگ سیاه از منگنز تغییر رویه دادند.»
این تغییر رویه نویسندگان مقاله را دچار این ظن کرد که شاید امپراتوری واری نوعی «کنترل کیفیت» را بر تولید سفالینهها در نواحی مختلف اعمال میکرده و حتی رنگدانه «درستِ» رنگ سیاه را برای هنرمندان تأمین میکرده است.
نونان میگوید: «بهطور کلی، به دست آوردنِ مواد معدنی سیاه از درههایی که ما مطالعه کردیم، کار آسانی بوده است. اما هر رنگِ سیاهی مطلوبِ مقاماتِ رسمیِ واری نبوده است.» نونان فکر میکند که مقامات رسمی مواد معدنی حاوی منگنز را در اختیار هنرمندان میگذاشتند تا همان سایه رنگیِ سیاهی که میخواهند تولید شود.
نونان میگوید تغییر طیفِ سیاه بسیار ظریف بوده اما معنای نمادینِ استفاده از «رنگِ سیاهِ واری» بسیار اهمیت داشته است. او توضیح میدهد: «بهطور کلی در ناحیه آند، رنگ سیاه به اجداد و پیشینان، شب، و گذرِ زمان مرتبط است. در زمانِ واری، این رنگ احتمالاً برای تحمیل ایدئولوژیِ واری به جوامعی که آنها فتح میکردند، اهمیت داشته است.»
درحالیکه رنگهای به کار رفته در سفالینههای واری احتمالاً نشاندهنده نفوذ امپراتوری هستند، سرامیکهایی که از نواحی مختلف امپراتوری به دست آمدهاند ویژگیهای محلی خاص خودشان را دارند. نونان میگوید: «سفالگرهای محلی برای تولید مواد فرهنگیِ ترکیبی، ترکیبِ سبکِ امپراتوری واری و تزئیناتِ محلی خودشان، از آزادی برخوردار بودند.» سرامیکها به لحظاِ رنگدانههای سیاه کنترل میشدند و توسطِ امپراتوری واری از طریق مجاری تجاری به گردش درمیآمدند اما از آنجا به بعد هنرمندان میتوانستند طرح و نقشِ دلخواهشان را روی سرامیکها ثبت کنند.
محققان میگویند: «چیزی که امیدوارند مردم با خواندن این مقاله دستگیرشان شود این است که هر شیء زیبایی که در موزه میبینند، توسطِ مردمی واقعی که بسیار باهوش و صاحبِ تکنولوژی های خاص برای رسیدن به اهدافشان بودهاند، تولید شده است. علاوهبرآن، این مردم تکنولوژیهایشان را به اشتراک میگذاشتند و تصمیمگیری میکردند. هنرمندان با هم صحبت میکردند و از همدیگر یاد میگرفتند اما برخی اوقات چندین روش برای انجام کارها، مثلِ تولید خطوط سیاه یا تزئین یک سفالِ تزئینشده وجود داشت. رویکردهای متفاوت برای مشکلاتِ یکسان به دلیلِ ثروت یا طبقاتِ اجتماعی مختلف وجود داشت اما شاید یکی از دلایلش این بوده که برخی از مردم مشتاق بودند تا چیزهای جدید را امتحان کنند، درحالیکه بعضیها هم دوست داشتند به سنتها پایبند بمانند.»