راهنماتو- صبح روز 21نوامبر، کشتی اقیانوسپیمای بریتانیاییِ بریتانیک ـ که در جنگ جهانی اول برای خدمترسانی به عنوان کشتی-بیمارستان تجهیز شده بود ـ در حال پیمودن مسیر در دریای اژه بود تا به میدان نبردِ خونبارِ گالیپولی در ترکیه برسد.
به گزارش راهنماتو، ویولت جزوپ، پرستاری که در این کشتی کار میکرد، تازه از مراسم دعای صبحگاهی آمده بود و درحالِ خوردنِ صبحانهاش بود که انفجاری تقریباً بیصدا کشتی را به شدت تکات داد. بریتانیک به یک مین آلمانی برخورد کرده بود و داشت به سرعت غرق میشد.
وقتی به جزوپ دستور داده شد که سوار قایق نجات شود، او با سرعت به سمتِ کابیناش دوید تا چند شیء باارزش، از جمله کتاب دعا و یک قلم وسیله شخصی خاص را بردارد. او در آن لحظه یاد جمله یکی از دوستانش افتاده بود که به او گفته بود: «هرگز بدون برداشتنِ مسواکت از فاجعه دیگری استقبال نکن.»
جزوپ این توصیه را به دلیل تجربههای گذشتهاش درباره فجایع دریایی، از جمله غرق شدنِ کشتیِ تایتانیک در سال 1912، به خاطر سپرده بود. او در خاطراتش نوشته : «همیشه به من میخندیدند و دستم میانداختند که گفته بودم در فاجعه تایتانیک فرصت نکردم مسواکم را بردارم.»
جزوپ که با عنوانِ «ملکه کشتیهای غرقشده» و «دوشیزه غرقنشدنی» بهخاطر آورده میشد، در تحمل فجایع دریایی و فائق آمدن بر بیماریهای شدید و تراژدیهای شخصی به ایمان و ارادی قویاش متکی بود. جزوپ، علیرغم آنکه در فاجعه بریتانیک تجربهای نزدیک به مرگ داشت، باز هم خدمترسانی در کشتیهای اقیانوسپیما را تا 32سال بعد که بازنشسته شد، ادامه داد.
سیمون میلز، نویسنده و کارشناس بریتانیک، میگوید: «خیلی ساده، او نیاز به کار داشت و زندگی در دریا تنها چیزی بود که بلد بود. او بعدها نوشته بود که نیاز داشت قبل از آنکه عقلش را از دست بدهد سریع به کارش برگردد، بنابراین خیلی طول نکشید که بعد از آن فاجعه دوباره به دریا برگشت.»
ارادهای پرشور برای زندگی
ویولت کنستانس جزوپ، در سال 1887 در آرژانتین به دنیا آمد. او دختر مهاجران کاتولیک ایرلندی بود که به آمریکای جنوبی تارانده و بعدها پرورشدهنده گوسفند شده بودند. کودکی او با بیماریهای سختی از جمله تب تیفوس و سل گذشت که دومی تقریباً او را تا مرگ پیش برد. معجزه بود که زنده ماند.
جان ماکتون-گراهام، ویراستار خاطراتِ جزوپ، درباره او نوشته است: «اراده قوی و لجوجانه او برای ادامه زندگی بود که نجاتش داد.» بعد از اینکه پدرش در سال 1903 فوت کرد، جزوپ که 16سال داشت به همراه خانوادهاش به انگلستان مهاجرت کرد. مادر جزوپ، برای آنکه بتواند برای بچههایش غذا تهیه کند، خدمه خطوط کشتیرانیِ سلطنتی ـ بهطور خاص خدمتکار ثروتمندان ـ شد که در دو سوی اقیانوس اطلس تردد میکردند.
بعد از 5سال کار کردن روی کشتی، مادر جزوپ بیمار شد و ویولت که 21سال داشت به تنها حامیِ خانواده تبدیل شد. او هم راه مادرش را دنبال کرد و مهماندار کشتی شد. اگرچه برای چنین شغلی زیادی جوان بود، اما به خاطر شخصیت و تسلط به چند زبان ـ انگلیسی، اسپانیایی و فرانسه ـ توانست این شغل را به دست آورد.
این مهماندار جوان در سال 1911 با کشتیِ مجلل المپیک ـ بزرگترین کشتی زمان خود و نخستین کشتی، از سهکشتیِ مجللِ خطوط کشتیرانیِ وایتاستار ـ قرارداد امضا کرد.
همهچیز تا 20سپتامبر سال 1911 که کشتی مسافربری با کشتیِ کروزِ بریتانیاییِ هاوک تصادف کرد، خوب پیش رفت. کشتیِ المپیک از ناحیه آبخور شکاف برداشت اما توانست خودش را تا انگلستان برساند.
المپیک که برای تعمیر لنگر انداخت، جزوپ به کشتیِ خواهر او، یعنی تایتانیک منتقل شد. کمتر از 7ماه بعد، در روز 14آوریل سال 1912، این کشتیِ باشکوه که فقط 4روز از نخستین سفرش میگذشت، با کوه یخ برخورد کرد و غرق شد. بیشاز 1500مسافر و خدمه کشتی ناپدید شدند.
تصویری از دعا کردنِ گروه اعزامی برای نجات بازماندگان سانحه تایتانیک
در ساعت 11 و 40دقیقه آن شبِ دهشتناک، جزوپ تازه دعایش را تمام کرده بود و در تختخواب بود که صدایی «ضعیف، شبیه به خردشدن، ترک برداشتن و شکافخوردن چیزی را شنید.» اول تصور کرد که مانور است. ناسلامتی قرار بود که تایتانیک «غرقنشدنی» باشد پس بعید بود که کشتی در حالِ غرقشدن باشد. اما 3ساعت از این صدا نگذشته بود که جزوپ در قایق نجات در حالِ تماشای ناپدید شدن این غولِ بزرگ در آبهای تاریک و منجمد اطلس بود. او یادش میآید که آن لحظه با خودش گفته بود: «حتماً دارم خواب میبینم.»
ایمانِ قوی
وقتی جنگجهانی اول در سال 1914آغاز شد، جزوپ برای خدمترسانی به عنوان پرستار داوطلب شد. او مدتی در بیمارستانهای خشکی کار کرد اما بعد فرصتی پیدا شد که روی کشتی بریتانیک که حالا تبدیل به بیمارستان شده بود، کار کند. وقتی این کشتی در سال 1916 در نزدیکی جزیره یونانیِ «کِی» غرق شد، جزوپ در قایق نجات بود که پروانههای کشتیِ بریتانیک که هنوز در حالِ چرخش بودند، او را به سمتِ خود کشیدند. با تکهتکهشدنِ قایقها و آدمهایی که به سمتِ پروانههای کشتی کشیده شده بودند، آب به رنگ قرمز درآمد.
جزوپ به داخل دریا پرید و از مرگ نجات پیدا کرد اما دچار شکستیِ شدید جمجمه و بریدگیِ عمیق در ناحیه پا شد. چند لحظه بعد که یک ناوشکنِ بریتانیایی نجاتش داد، دو چهره آشنا را دید: دو پزشکی که آن روز صبح با او در مراسم دعا شرکت کرده و کنارش زانو زده بودند. یکی از آنها به جزوپ گفت: «میدانم چه چیزی امروز تو را نجات داده بانوی جوان.»
جزوپ سه سال بعدی را مشغول درمان زخمهایش بود که در همین مدت هم جنگ جهانی اول تمام شد و کشتیهای اقیانوسپیما دوباره سفرهای خود به آنسوی اقیانوس اطلس را آغاز کردند. بعد از سه فاجعه بزرگ دریایی، هر کسِ دیگری بود حتماً نگران میشد که نکند شانسی با دریا ندارد. اما جزوپ آن آدم نبود. او در سال 1920، قرارداد دیگری با کشتی المپیک که حالا بازسازی شده بود، امضا کرد و تا سال 1950 که در سنِ 63سالگی بازنشسته شد، به عنوان خدمه این کشتی کار کرد. او در سال 1971 در سن 83سالگی در انگلستان جان باخت.