راهنماتو- در سال 2012، دیوید دارلینگ و من* کتابی با عنوانِ «مِگافجایع!: 9روش عجیب برای پایان یافتنِ دنیا»، نوشتیم که مدت کوتاهی در فهرست پرفروشترین کتابهای انگلستان قرار گرفت.
به گزارش راهنماتو، یکدهه بعد، علاقه عمومی به آخرالزمان حتی ذرهای کاهش پیدا نکرده است (نمونهاش سریال آخرین بازمانده از ما که یکی از معروفترین سریالهای تلویزیونی حالحاضر است.) بنابراین مناسبت دارد که دوباره خطراتی که میتوانند تمدن بشری را تهدید کنند مجدد ارزیابی کنیم و به تهدیدهایی فکر کنیم که در کتاب ما به آن اشارهای نشده بود.
تهدیدهای آخرالزمانی از زمین، خورشید و فضا
ما در کتابمان مقیاسی برای فاجعه در طیفی بین 0 تا 10 در نظر گرفتیم که بر اساس آن 0 به معنای بیمشکل و 10 معادلِ انقراضِ کامل بود. هرچند اکنون به نظر خودم تعجببرانگیز میآید، اما ما آنموقع به خطری مثل تغییرات اقلیمی امتیاز 2 را داده بودیم. در آن زمان ما به یک عصرِ یخ جدید که میتواند بر کشاورزی و تولید غذا اثر بگذارد و جهان را به سمتِ قحطی هدایت کند، فکر میکردیم.
ما به گرمایش جهانی هم اشاره کرده بودیم اما آن را بیشتر به مثابه یک پدیده طبیعی با افزایشِ درخشندگیِ خورشید که نهایتاً زمین را به مکانی غیرقابلزیست تبدیل میکند، نگریسته بودیم. با توجه به تداوم رهاشدنِ مقادیر زیاد گازهای گلخانهای در اتمسفر، این پدیده خیلی زودتر از تخمینهای ما رخ خواهد داد. گرمایش جهانی که به سبب فعالیتهای انسانی رخ داده است، همین حالا هم بر تولید غذا اثر گذاشته و فشار زیادی را به اکوسیستمهای سراسر جهان وارد کرده است. هنوز مشخص نیست که این پدیده به میلیونها مرگ منجر خواهد شد یا نه، اما امروز تهدیدی که گرمایش زمین برای زمین دارد را بیشتر از 2 تخمین میزنم.
دو تهدید نجومی در مقیاس ما امتیاز 3 را گرفتند. امکان وقوع آنها کم است اما اگر رخ بدهند باعثِ انقراضِ کامل کره زمین خواهد شد. اولین تهدید، تهدیدِ آزادشدنِ ابرشعله از سمتِ خورشید و دومی انفجارِ یک ابرنواختر یا انفجارِ اشعه-گاما است. از آغاز سال 2023، به نظر نمیآید ستارهای تهدیدکننده در نزدیکی زمین باشد و خورشید هم نسبتاً آرام است، بنابراین احتمال وقوع این فجایع همچنان بسیار پایین است.
یک نوع خطرِ فضایی دیگر در فهرست ما بود که امتیاز بالاتری در میزانِ فاجعهآمیزی دریافت کرده بود. ما به احتمال برخورد شهابسنگ به زمین امتیاز 4 داده بودیم (یک احتمالِ متوسط که در صورت وقوع باعث از بین رفتن 10میلیون نفر یا بیشتر خواهد شد). هرچند بشر از راههای مختلف، مثلِ هشیاری نسبت به اجسام تهدیدکننده و آموختنِ راههای دفع آنها، توانسته در کاهش خطرات ناشی از این اجسام پیشرفت کند، اما من هنوز به خطرِ برخورد شهابسنگ به زمین امتیاز 4 را میدهم، این همان امتیازی است که به تهدید ابرآتشفشانها میدهم. یِلوستون یادآور تهدید آخری است. برونریزی عظیمِ گدازهها در شمالغربی ایالاتمتحده در 17 تا 14میلیون سال قبل، و فورانهای مشابه در غرب مرکزی هند در 60میلیون سال قبل، تخریبهای زیستمحیطی ویرانگری در سراسر زمین ایجاد کردند. خطر احتمالی ناشی از هوش مصنوعی ، که نگرانی رایج این روزهاست، در سال 2012 عدد 5 را دریافت کرد (احتمالِ متوسطی که در صورت وقوع به مرگ یکمیلیارد نفر یا بیشتر منجر خواهد شد). در آن زمان، ما بیشتر نگران بودیم که هوش مصنوعی، مثلِ ترمیناتور، سرکش شود یا انسانها آنقدر شیفته واقعیت مجازی شوند که توانایی عمل در دنیای ارگانیک را از دست بدهند. همین امتیاز را به نانوتکنولوژی دادیم که میتواند اثراتِ مخربی بر بدن انسان بگذارد و از آن بدتر میتواند جهان را تبدیل به مادهای لزج و خاکستری کند.
حمله آدم فضاییها که یکی از فجایع مورد علاقه سناریوهای هالیوودی است، نمره 6 را در میزان فاجعهباری دریافت کرده بود (یک احتمال میانه که در صورت وقوع به انقراض زمین منجر میشود). اگر آدم فضاییها تصمیم بگیرند سیاره را اشغال کنند، کار چندانی برای پیشگیری از آنها از ما برنمیآید زیرا هر گونهای که توانایی سفرِ بینستارهای داشته باشد، حتماً تکنولوژیِ پیشرفتهتر از ما هم دارد. این سناریو شامل حمله میکروبهای بیگانه میشود که اگر دقت لازم برای پیشگیری از آنها نداشته باشیم، به همراه یکی از کاوشگرانِ خودمان از فضا به زمین منتقل خواهند شد.
ما را از دستِ خودمان نجات دهید
در سال 2012، یکی از مگافجایعی که بیشترین امتیاز را در شدتِ مرگبار بودن دریافت کرده بود، همهگیری با امتیاز 7.5 بود. ما در آن زمان تخمین زده بودیم که احتمال وقوع چنین فاجعهای، که بسته به شدت مرگباری و سرایت، 1میلیاردنفر به بالا را خواهد کشت، بسیار بالاست. از آن زمان ما سناریویی مشابه را تجربه کردهایم. و هرچند کووید19 به بدی برخی بیماریهای مرگبار دیگر در طول تاریخ بشر نبود، اما همچنان یک اتفاق جهانی بود. تلفات ناشی از این بیماری همچنان بالاست.
همهگیری یک سؤال مهم را ایجاد میکند: باوجودی که پیشرفت تکنولوژی میتواند از برخی از این فجایع پیشگیری کند، آیا ممکن است برخی از بدترین ابعاد وجودِ انسان مانعی برای پیشگیری از فجایع باشد؟ واکنش جهانی به همهگیری از بسیاری از جهات متأثرکننده بود. میلیاردها انسان با احساسِ وظیفه ماسک زدند تا از جمعیتهای آسیبپذیر مراقبت کنند و واکسن با سرعتی بیسابقه ساخته شد. اما اطلاعاتِ غلط ، منازعات سیاسی و نابرابریِ اقتصادی از کیفیتِ واکنشهای ما کاست. درصورت مواجه شدن با تهدیدهای دیگر، با همین موانع جامعهشناختی و رفتاری مواجه خواهیم شد.
درحقیقت ما هنوز نمیتوانیم بگوییم که آیا جامعه میتواند واکنشی منطقی به تغییرات اقلیمی نشان دهد یا اینکه درنهایت ما وارد جنگ بر سر منابع روبهکاهش در زیستکرهای درخالِ نابودی خواهیم شد؟
متأسفانه، آخرین خطری که میخواهم به آن اشاره کنم، مگافاجعهای است که کاملاً به دستِ خودمان رقم خواهد خورد. دیوید و من در آن زمان این خطر را که اکنون بالاترین خطر برای هستیمان میدانیم، پیشبینی نکرده بودیم: خطرِ یک جنگِ هستهای تمام-عیار .
یک جنگ هستهای در مقیاس بزرگ، میتواند زمستان هستهای با تمام بدبختیهای مرتبط با آن را ایجاد کند. ممکن است که به واسطه آن بشریت تمام نشود اما تعداد تلفات ناشی از جنگ هستهای و تغییراتِ اقلیمیای که به واسطه آن رقم خواهد خورد، میتواند به میلیاردها نفر برسد.
بنابراین من به این فاجعه، عدد 8 را میدهم (با احتمال بالا، که میتواند 1میلیون یا بیشتر را از بین ببرد.) امیدوارم اشتباه کنم. امیدوارم بشر سر عقل بیاید و بهجای آن ما توجهمان را به پیشگیری از احتمال وقوع مگافجایع معطوف کنیم. به لطفِ تکاملِ نبوغ بشر، ممکن است بتوانیم درنهایت کاری برای آن انجام دهیم.