راهنماتو- وقتی کتاب یا مقالهای را میخوانید، خیلی راحت ممکن است ک در روایت آن غرق شوید. بهترین نویسندگان شما را جذب و توجهتان را صید میکنند و شما را تماموکمال تحتِ کنترل خود درمیآورند.
به گزارش راهنماتو، چهبسا بهترین سخنرانان در این امر تبحر بیشتری هم دارند. ارسطو هزارسال قبل گفته که سخنوری ماهر که میتواند جمعیتی را به شور وادارد و داستانسرایی کند، درحقیقت، شخصِ خطرناکی است.
غرقشدن در شیداییِ بلاغیِ یک سخنرانی بزرگ، میتواند ما را متقاعد کند تا به هر اقدام عجیبی دست بزنیم. همچنین ممکن است به هر چیزی که آشکارا غلط است، با شادمانی بله بگوییم.
مربیانِ خودیاری (گورو) از اعضای بلندمدتِ این صنفِ بیحسکننده عقل هستند. آنها استادانِ تسخیر کردنِ مخاطب و ربودنِ خواننده هستند و هر چیزی را طوری میآرایند که گویی یک پیامبر مذهبی در حالِ توصیه کردن به پیروانش است.
اما هر گردی، گردو نیست. مربیانِ خودیاری و کتابهایشان اغلب متخصصِ توصیههای بهشدت تردیدآمیز هستند. البته، نمیتوان گفت که هر کسی که در این میدان عظیم فعالیت میکند، مزخرف میبافد ـ بسیاری از کتابهای خودیاری استدلالهای بسیار درخشانی دارند و عباراتی را بیان میکنند که میتواند زندگی را بهمعنای واقعی کلمه متحول کند. بااینحال، خیلی از آنها هم مزخرف هستند. با راهنماتو همراه باشید تا در این متن که به قلمِ جانی تامسون، معلمِ فلسفه در دانشگاه آکسفورد به نگارش درآمده است، نگاهی دقیقتر به برخی «مثالهای مزخرف» کتابهای خودیاری بیندازیم:
کافی است که باور داشته باشید تا انجامش بدهید
«هرچه که ذهن بتواند تصور و باور کند، میتواند به آن دست یابد.»
ناپلئون هیل، فکر کن و ثروتمندشو
بیایید ابتدا با خردهگیریهای ملانقطیوار شروع کنیم. من میتوانم خیلی چیزهایی را که نمیتوانم انجامش دهم تصور کنم. من میتوانم پرواز کنم، ابرباهوش و جذابترین مرد جهان باشم ـ همه در ذهنم. اما غمانگیز است که در زندگی واقعی، نمیتوانم پرواز کنم. بسیار غمانگیز است که کارهای بسیاری هستند که مردم هرگز قادر به انجامش نخواهند بود. تامی کوچولو ممکن است دلش بخواهد یک فضانورد بشود، اما اگر قدش بالای 187سانتیمتر باشد، آنوقت مهم نیست که چقدر باور داشته باشد که چنین چیزی ممکن خواهد بود. من (یک دوندۀ غیرحرفهای با پاهای کوتاه) ممکن است دلم بخواهد که رکورد 100متر جهان را بشکنم اما بدنِ من، بدنِ یوسن بولت در سال 2009 نیست و نخواهد بود!
بهرحال، این جملاتِ قصار به لحاظِ فلسفی هم ایراد دارند. استدلالِ هستیشناسی میگوید: «اندیشه من هیچ ضرورتی بر چیزها تحمیل نمیکند.» یعنی فاصلهای پُرنشدنی بینِ آنچه که من فکر میکنم و چگونگیِ جهان واقعی وجود دارد. بله، نگرش مثبت میتواند عملکردِ من را بهبود ببخشد. و باز هم بله، برنامه داشتن برای موفقیت ضروری است. اما متأسفم، آقای هیل، من نویسنده واقعیت نیستم و اغلب اندیشههام فقط مشتی اندیشه و فکر هستند.
میتوانید سرنوشتان را کنترل کنید
«شما ارباب سرنوشتِ خود هستید.»
راندا برن، کتابِ نقد مخفی
کنترلِ سرنوشت ناممکن است. اگر بنا بود که بتوانید چنین کاری انجام دهید، به لحاظِ ریشهشناسی و منطقی درتناقض بود. معنایِ سرنوشت یعنی مسیری که ازپیش تعیین شده و انسانها بر آن کنترلی ندارند. همانطور که تراژدیهای یونانی بارها و بارها به ما آموختهاند، مردم تصور میکنند که میتوانند سرنوشت را کنترل کنند اما سرنوشت، ماهیتاً، کنترلنشدنی است. سرنوشت فکر دیگری خواهد کرد و [مثلِ فیلمِ ] مقصد نهاییِ 12، روشی تازه برای کشتنتان پیدا خواهد کرد. اگر افراد بنا بود «کنترل سرنوشتشان را برعهده بگیرند»، آنوقت سرنوشت باید نقض میشد. شما نمیتوانید بیشتر از «افزودنِ یک ضلع دیگر به یک مربع» یا «ازدواج با فردی مجرد» بر سرنوشتتان تسلط داشته باشید. البته من میدانم که منظورِ برن چیست. مشخص است که او نمیگوید که باید با سرنوشت جنگید، بلکه منظورش آن است که باید کنترلِ زندگی را به دست گرفت. بااینوجود، حتی این تفکر نیز انسانبودن را بسیار ساده فرض کرده است. گاهی زندگی طوفانهای متوقفنشدنی را به سمت ما میفرستد. زندگی میتواند در یک لحظه به واسطه یک فاجعه از هستی ساقط شود. اغلب، ما بیشتر از برگی که در برابر باد قرار دارد، کنترل بیشتری بر زندگیمان نداریم. اغلب اواقات معنای زندگی واکنش نشان دادن به چیزهاست.
شما میتوانید زندگیتان را همانطور که میخواهید بسازید
«موفقیت یک وضعیت ذهنی است.»
برادرانِ جویس، چطور هرچه میخواهیم را در زندگی به دست آوریم.
لطفاً درباره من بد برداشت نکنید. من همیشه یکی از بزرگترین طرفداران هسته اصلی این پیام بودهام. همیشه به هستیگرایی، فلسفهای که میگوید ما میتوانیم (و باید) زندگیمان را انتخاب کنیم و اجازه ندهیم که زندگی ما را تعریف کند، گرایش و علاقه داشتهام. اما لزومی ندارد خیلی دور بروید تا متوجه شوید که این نگرش، از نظر بسیاری، یک امتیاز است. برخی از افراد با کارتهای بهتری در زندگی متولد میشوند و این تازه نیست. برخی آدمها مهارت، خانواده، پول و ارتباطات دارند و برخی فقط رؤیای آنها را دارند. انتخاب مسیر فقط برای افرادی امکانپذیر است که در بدو امر مسیری برای انتخاب کردن داشته باشند.
در انتهای این طیف، کسانی را میبینید که آنچنان تحتِ فشار و آزار جامعه هستند که دیگر ذخیره ذهنی برای معکوس کردن وضعیتشان را از دست دادهاند. برخی افراد آنچنان در تلهای که زندگی برایشان ایجاد کرده گیر افتادهاند که نمیتوانند به تنهایی از آن خارج شوند و نیاز به کمک دارند. آنها به چیزی بیشتر از انرژی مثبت نیاز دارند. در بین این دو نقطه حداکثری، طیفی از آدمهایی هستند که به هزاران روش در دامِ تعهداتشان به زندگی افتادهاند.
یک والد تنها که سه فرزندش را برای یک روز معمولی در مدرسه آماده میکند، به برنامه روزانه «فوقِ منظم میلیونرها» میخندد. 2ساعت تمرین ورزشی، 1ساعت مدیتیشن، خواندن یک کتاب، تهیه شام سالم از سبزیجاتی که خودتان پرورش دادهاید و شبها بیرون رفتن و قدری کارهای خیریه انجام دادن، واقعاً سخت است.
حقیقت این است که «کسی باش که میخواهی باشی» و «کاری کن که میخواهی انجام بدهی»، برای هر کسی که حتی کوچکترین مسئولیتها را در زندگی دارد، اوج غفلت و خودپسندیِ کودکانه است.
مطمئنم که برای این تعدادِ بسیار اندک از مردم، موفقیت واقعاً «وضعیتی ذهنی» است. اما برای همه افراد دیگر، موفقیت مقصدی در انتهای یک جاده است که خوششانسی در بدو تولد، حمایتهای مداوم و ثروتی غنی از فرصتها آن را هموار کرده است. هرچه باشد، پشت سر هر آدمِ بزرگی، همسر، شوهر، برادر، خواهر، بهترین دوست، معلم، همسایه، مادر، پدر و غیره...وجود دارد.
پیام را ببین نه گوینده آن را
خیلیوقت پیش معلمی داشتم که روشی عالی را به من آموخت تا بتوانم بررسی کنم که آیا در هنگام خواندن مطالب غرق در روایت آنها میشوم یا نه. این روش ابزاری است که میتوانید به کمک آن اطمینان حاصل کنید که شخصیتی که پشتِ این کلمات قرار دارد، چشمِ شما را به واقعیت نبسته است. معلمم گفت: «تصور کن فلان جمله را کسی گفته که تو از او متنفری.» هر «جمله خردمندانهای» که به ذهنتان میرسد را تصور کنید و فکر کنید این جمله را سیاستمداری گفته که شما از او متنفرید. این روش حداقل به خودِ من کمک کرده تا هر توانمندیِ انتقادیای که در زمانِ مصرف یک ایده خاموش شده است، را دوباره روشن کنم. این کار به شما کمک میکند به جای تمرکز روی رسانه، روی پیام تمرکز کنید.
همه کتابهای خودداری بد نیستند. خوب که فکر کنید میبینید که اغلب فیلسوفان در کسبوکارِ خودیاری فعال بودهاند. ارسطو، اپیکتتوس، آگوستین، کنفوسیوس، کانت، رومی و نیچه همه به دنبال ارائه استراتژیهایی بودهاند که زندگی را بهتر و حقیقیتر کند. اما گاهی اوقات بهتر است که یک قدم به عقب بردارید و با چشم یک منتقدِ بدبین نگاه کنید. هرچه باشد، هر نوع خودیاری که از میانِ بازوانِ گرهکرده یک بدبین به روی سینهاش عبور کرده باشد، ارزش شنیدن را دارد.