راهنماتو- یکی از جذابترین داستانهای تاریخ مصر، داستان سینوهه، است که از دوران پادشاهی میانه (2055 تا 1650قبلازمیلاد) به خوبی حفظشده و به دست ما رسیده است.
به گزارش راهنماتو، این داستان که در دورانِ آمنمهات سوم رخ میدهد، زندگیِ سینوهه، یکی از درباریانِ پادشاه را شرح میدهد، که زندگیاش بعد از مرگِ مرموزِ پادشاه، بهطرز چشمگیری تغییر میکند. داستانِ سینوهه، یکی از ستونهای مهمِ ادبیات است و درباره آیینها و باورهای مصر باستان اطلاعات ارزشمندی در اختیار خوانندگان میگذارد. این داستان نشان میدهد که در زمانِ خلقِ آن تا چه اندازه زندگی فرعون، تدفینِ صحیح و زندگی بعدازمرگ برای مصریان اهمیت داشت و ارزشهای اجتماعیِ جامعه مصر را برای خواننده روشن میکند.
داستان سینوهه روی سنگ هایی که از دیرالمدینه پید شده است.
از تبعید تا احترام: داستان سینوهه
حکومتِ فرعون آمنمهات اول پسزمینه داستانِ هیجانانگیزِ سینوهه را شکل میدهد. او یکی از درباریان است که بعد از مرگِ ناگهانی و بدونِ توضیحِ پادشاه، زندگیاش واژگون میشود. او از ترسِ جانش، از مصر میگریزد و سفری را به سمتِ سرزمینهای خارجیِ رتینو، که سوریه و لبنانِ امروزی است، آغاز میکند.
او در میانِ ساکنان محلی این سرزمین خارجی ساکن میشود و تابآوری و مقاومتش به سرعت برایش احترام و تحسینِ اطرافیان را به ارمغان میآورد. او دل دختر یکی از رؤسای این ناحیه را میبرد و با او خانوادهای تشکیل میدهد و شهرتِ یک جنگاور را دستوپا میکند. بااینحال که در خانه تازهاش هر روز پیشرفت میکند، اما همیشه آرزوی دیرینه بازگشت به مصر را در دل دارد.
سالها میگذرد و دوباره شانس به سینوهه رو میآورد. خبرِ غمواندوه سینوهه به گوش فرعون جدید، سیسوستریس اول، میرسد. فرمانروای نیکوکار جدید مصر که تحتِ تأثیرِ وفاداری خللناپذیرِ سینوهه قرار گرفته است، او را با شاخه زیتون مورد عفو سلطنتی قرار میدهد. سینوهه نیز با فروتنی و سخنوری، نامه ملتمسانه و صمیمانهای مینویسد و در آن ارادت تسلیمناپذیر خود به میهن و دلتنگیاش را شرح میدهد.
سیسوستریس اول که تحتِ تأثیر خلوص سینوهه قرار گرفته او را به عنوان فرزند میهن با آغوش باز میپذیرد. دربار از سینوهه استقبال گرمی میکند و او را به قدرت بازمیگرداند و سینوهه نیز تا پایان عمر به مصری که عاشقانه دوست دارد خدمت میکند. سفر فوقالعاده سینوهه با مرگ و تدفینِ او در یک مقبره بزرگ و زیبا به اوج میرسد، که شاهدی است بر میراثِ مردی که زمانی راه را گم کرده بود اما نهایتاً راه خانه را دوباره پیدا کرد.
تصویر ای از آمنهمات اول
خاستگاهِ میراثِ بیزمانِ سینوهه
همانطور که قبلاً هم گفته شد داستان سینوهه یکی از معروفترین و سالمترین اشیاء باستانیای است که از دوره پادشاهی میانه به جای مانده است. اگرچه داستان چندین کپی سالم دارد، اما یکی از بهترین نسخههای حفظشده آن، نسخهای است که بروی دیوار مقبرهای در تِبِس که به یکی از مقامهای رسمیِ مصر به نامِ سنوفر تعلق دارد، حکاکی شده است. بقیه نسخههای داستان در گوشهوکنارِ مصر روی ستونهاس سنگآهنگی و دستنوشتههای ثبتشده روی کاغذ پاپیروس پیدا شده که نشان میدهد این داستان در آن زمان در سراسر مصر بسیار رایج بوده است.
تاریخِ دقیق نوشتهشدنِ این داستان مشخص نیست اما عقیده گستردهای وجود دارد که میگوید این داستان در طول سلسله دوازدهم مصر (1991 - 1802 قبلازمیلاد) نوشته شده زیرا تاریخِ آمنمهات اول و جانشین او سیسوستریس اول در پسزمینه آن شرح داده شده است.
اگرچه این داستان تخیلی است اما شخصیتهای آن ریشه در رویدادها و شخصیتهای تاریخی دارند. فرعون آمِنمهات اول و سیسوستریس اول، حاکمان واقعی سلسله دوازدهم مصر بودند و منظره ژئوپلتیکی توصیف شده در داستان دقیقاً تعاملِ مصر با همسایگانش، به خصوص سرزمین شام، را بازتاب میدهد. این پسزمینه تاریخی به داستان حسِ واقعیت و اصالت میدهد و بینشی درباره جهان پیچیده مصر باستان در اختیار خوانندگان میگذارد. این بینش بسیار رایج بود و این کتاب یکی از نخستین آثار ادبی مصر باستان بود که به چندین زبان مدرن دنیا ترجمه شد.
جهانِ سینوهه: بیشتر از تخیل حقیقت دارد
داستان سینوهه ابعادی ارزشمند از فرهنگ مصر باستان را در اختیار مورخان قرار داد. در سراسر داستان زندگی نخبگان و مردمِ عادی بازتاب پیدا میکند و نقشِ دربار، مقامات مصری و ارتباط بینِ طبقاتِ اجتماعی مختلف نشان داده میشود. این داستان همچنین بر اهمیتِ خدمتکردن به فرعون تأکید و اهمیتِ شهرت و جایگاه اجتماعی و حتی زندگی بعدازمرگ را برجسته میکند.
داستان سینوهه مضامینِ اخلاقی مهمی از قبیلِ رستگاری، وفاداری و فروتنی را با خود حمل میکند و قدرتِ وفاداری به ریشهها و بخشندگی را نشان میدهد. ارزشهای متعدد و باورهای جامعه باستانی مصر، به خصوص اشتغال ذهنی آنها درباره مفهومِ نامیرایی و مراسمِ مبسوطِ تدفین، برجسته میشود.
درباره سبکِ نوشتار، داستان سینوهه به سبکِ شاعرانه و خاطره نوشته شده است که پیچیدگیِ زبان مصر در دوره پادشاهی میانه را نشان میدهد. این داستان تصویری کلی از موقعیتِ ژئوپلتیکی مصر از جمله تعامل با فرهنگهای مختلف، سفر سینوهه به رتینو، زندگی در میانِ مردمی که درکِ خارجیها از فرهنگِ مصری را بازتاب میدهند و سیاست به دست میدهد.
درسهای ارزشمند برای خوانندگان و مورخان
داستان سینوهه شاملِ ترکیبی شگفتانگیز از ماجراجویی، غمهای شخصی و دسیسههای سیاسی است و هم ارزشهای مصر باستان و هم تمایلِ بیزمان به تعلق و رستگاری را نشان میدهد. اگرچه این داستان، درسهای زیادی دارد اما یکی از بزرگترین درسهای آن این است که هرگز برای پیدا کردنِ جایی که واقعاً به آن تعلق دارید، دیر نیست.