راهنماتو- شیشههای رنگیِ 150ساله پنجره کلیسایی در آمریکا که در یکی از صحنههای عهد جدید، عیسیمسیح را با پوست تیره در حالِ صحبت کردن با زنان بازنمایی کرده است، پرسشهایی را درباره نژاد، نقشِ رودآیلند در تجارت برده و جایگاه زنان در قرن نوزدهم در جامعه نیوانگلند برانگیخته است.
به گزارش راهنماتو، پنجره نصبشده در کلیسای اسقیِ سنت مارک ـ که مدتهاست بسته شده ـ در سال 1878 در شهر وارِن، یکی از قدیمیترین نمونههای عمومیِ شیشه رنگی است که در آن مسیح در قالب فردی رنگینپوست بازنمایی شده است.
ویرجینا راگویین، استاد بازنشسته انسانشناسی در ماساچوست و کارشناس تاریخ هنر شیشههای رنگی، میگوید: « این پنجره منحصربهفرد و بسیار غیرمعمول است. من هرگز شمایلنگاریِ دیگری با این سبک از آن دوران ندیدهام.»
این پنجره با 3.7متر ارتفاع و 1.5متر عرض دو داستان انجیلی را به تصور کشیده که در آن زنان، که در این طرحها مانند مسیح با پوست تیره بازنمایی شدهاند و برابر با مسیح ترسیم شدهاند؛ با مسیح ملاقات میکنند. یکی از این مناظر، مسیح را در حال مکالمه با مارتا و مری، خواهران لازاروس از انجیل لوقا نشان میدهد. دیگر مسیح را در کنار چاه در حالِ صحبت کردن با زنی سامری از انجیل یوحنا نشان میدهد.
این پنجره که توسطِ استودیوی هنری هنری ای. شارپ در نیویورک ساخته شده است، تا چندسال پیش که هالدی آرنولد و خانوادهاش ساختمان این کلیسای 371متری را برای تبدیل کردن به خانهشان خریدند، فراموش شده بود. این کلیسا در سال 1830 بازگشایی و در سال 2010 تعطیل شد.
وقتی چهار شیشه کلیسا در سال 2020 برداشته شد تا با شیشههای شفاف جایگزین شود، آرنولد نگاهی دقیقتر به شیشهها انداخت. یک روز زمستانی سرد بود و نور خورشید در زاویهای درست میتابید و او از آنچه در یکی از شیشهها دید حیرت کرد: شخصیتها با پوستی تیره ترسیم شده بودند.
آرنولد که خودش مدرس معماری در کالیفرنیاست، میگوید: «رنگِ پوست، شبیه به رنگِ پوستی که اغلب مسیح با آن بازنمایی میشود، نبود. »
این پنجره توسط اندیشمندان، مورخان و کارشناسان به دقت مورد بررسی قرار گرفت تا انگیزه هنرمند، کلیسا و زنی که این پنجره را به یادبود دو خالهاش ـ که هر دو با خانوادههایی که در تجارت برده مشارکت داشتند ازدواج کرده بودند ـ سفارش داده بود، مشخص شود.
آرنولد میگوید از خودش پرسیده که: «آیا این نوعی انکار است؟ تبریک است؟ یا علامتی سری؟»
راگویین و سایر کارشناسان تأیید کردهاند که رنگِ پوست ـ به رنگ سیاه و قهوهای که روی شیشهای به رنگِ سفیدِ شیری نقش بسته و برای تثبیت تصاویر در کوره گذاشته شده است ـ اصلی و تعمدی است. راگویین میگوید: «این قطعه شیشه آثاری از گذر زمان را نشان میدهد اما در وضعیتِ بسیار خوبی است.»
آرنولد معتقد است که این شیشه مسیح را با پوست سیاه بازنمایی نمیکند بلکه مسیح را با رنگِ پوست فردی از خاورمیانه بازنمایی کرده که دراینصورت منطقی به نظر میرسد. اما دیگران میگویند که تفسیر آزاد است.
لیندا آوانت-دیشینی، مدیر اجرایی سابق انجمن میراث سیاهان رودآیلند، میگوید: «به نظر من که از میراثِ آفریقایی-آمریکایی و بومیانِ آمریکایی هستم، این نقاشی میتواند هر دو دسته آدمها را بازنمایی کند.»
ویکتوریا جانسون، مربی بازنشسته که نخستین زنِ سیاهپوستی بود که به سمتِ مدیریت دبیرستانِ رودآیلند رسید، میگوید که شخصیتهای روی این شیشه با اطمینان زیاد سیاهپوست هستند.
ویرجینا راگویین
«وقتی به نقاشیها نگاه میکنم آنها را سیاهپوست میبینم. این نقاشی زمانی خلق شده که در یک کلیسای سفیدپوست در شمال، سیاهپوستان تنها گروه رنگینپوست شناختهشده بودند.»
اقتصاد وارن مبتنی بر ساخت و تجهیز کشتیهایی بود که برخی از آنها در تجارت برده استفاده میشدند. و اگرچه تا پیشاز جنگهای داخلی موارد ثبتشدهای از بردهداری در این شهر وجود دارد، اما ترکیب نژادی کلیسای سنت مارک در آن زمان عمدتاً سفیدپوست بوده است.
این پنجرهها به سفارش مری پی. کار برای بزرگداشت دو زن که ظاهراً خالههای متوفایش بودند و نامشان روی شیشهها ثبت شده است، ساخته شده است. هر دو خواهر ـ با نامهای خانوادگی اچ. جیبس و آر.بی دیولف ـ با خانوادههایی که در کار تجارت برده بودند ازدواج کرده بودند. خانواده دیولف از یکی از اصلیترین تجار برده در کشور بود و از این راه ثروت زیادی کسب کرده بود. جیبس هم با کاپیتانی که برای خانواده دیولف کار میکرد، ازدواج کرده بود.
هر دو زن به انجمنِ استعمار آمریکا که برای کمک به بازگشتِ بردگان آزاد به لیبریا در آفریقا تأسیس شده بود، کمک کرده بودند. دیولف همچنین در وصیتنامه خود مبلغی را برای تأسیس کلیسای دیگری که با اصولِ برابریخواهانه اداره شود، اختصاص داده بود.
آرنولد میگوید مشخص نیست که کار با نصب این شیشهها چه چیزی درباره ارتباط خالههایش با تجارت برده میخواسته بگوید اما شاید «به افتخار وجدانِ کسانی این کار را کرده که رفتارهای نادرستی داشتند یا تلاشهایشان در آن زمان نتیجه نداده....»
راگویین میگوید این نقاشی از جهت دیگری نیز جالب است زیرا مسیح را در حالِ صحبت کردن با دو زن که گویی همسطح خودش هستند نشان میدهد. «هر دو داستان برای تأکید بر برابری انتخاب شدهاند.»
آرنولد امیدوار است که موزه، کالج یا مؤسسهای را برای نگهداری و نمایش این پنجرهها پیدا کند. او میگوید این نقاشیها هرگز بنا نبوده که اموال شخصی باشند و به عموم تعلق دارند.