راهنماتو- شاید پیش از این شنیده باشید که روابط عاطفی ما باعث رشد شخصیتمان میشوند و چیزهایی درباره خودمان به ما نشان میدهند که تا پیش از آنها نمیدانستیم. اکنون نتیجه یک تحقیق نشان میدهد که عشاق گذشته میتوانند روابط فعلی ما را تقویت کنند. آیا عشق پرشوری در گذشته داشتید که تمام شد، اما خاطراتش را هنوز مرور میکنید؟
به گزارش راهنماتو، نیازی ندارید برای آوردن آن خاطرات به عرصه خودآگاه تلاش زیادی بکنید. با این حال، آن رابطه دیگر تمام شده و اکنون یک رابطه باثبات و امن دارید. پس چرا نمیتوانید آن آدم قبلی را فراموش کنید؟ و آیا این مشکل شماست؟
من، سوزان کریس ویتبورن، استاد بازنشسته روانشناسی و علوم اعصاب از دانشگاه ماساچوست، میخواهم به این پرسش پاسخ دهم.
برطبق مطالعهای که اخیراً در دانشگاه کانزاس انجام شده است، تینگ آی و همکارانش (2022) پیشنهاد میدهند اینکه اجازه بدهیم آن خاطرات به افکار روزمرهمان راه پیدا کنند، میتواند برایمان ارزشهایی در پی داشته باشد. آنها میگویند:
«خاطرات معناداری که از شرکای عشقی گذشته داریم میتواند کارکردهای متنوعی داشته باشد و ظرفیت بهبود بخشیدن به زندگی فعلی افراد را دارد.»
بنابراین شاید قدری دلتنگی برای روزهای گذشته چندان هم برایتان بد نباشد.
کارکردهای احتمالی دلتنگی برای گذشته (نوستالژی)
محققان دانشگاه کانزاس دلتنگی برای گذشته را «اشتیاق عاطفی یا علاقه حسرتآلود نسبت به زمان، رویداد یا شخصی در گذشته تعریف میکنند.» با این تعریف آنها پیشنهاد میدهند خاطراتی که درباره شریک عاطفی سابقمان داریم دارای ظرفیتی برای تعیین نوع رابطهمان با شریک فعلی زندگیمان است. خوب که به آن فکر کنید، منطقی به نظر میرسد.
بیتردید شریک عاطفی گذشتهتان ویژگیهایی داشته که شما را به خود جذب کرده و محتمل است که شریک فعلی عاطفیتان نیز همان ویژگیها را داشته باشد. ضمناً آن روابط بینشهای مهمی درباره خودتان و روابطی که امروز دارید در اختیارتان گذاشتهاند.
شاید با آن فرد بد رفتار کردهاید، رفتاری که امروز از آن پشیمانید. یا شاید خیلی وابسته و چسبناک رفتار کردهاید که شریک عاطفی سابقتان را به این نتیجه رسانده دیگر بس است.
فارغ از درسهایی که میتوانید از روابط سابق بگیرید، اینکه حذف کامل خاطرات گذشته با آن فرد برایتان تقریباً ناممکن است، معنایش این است که احساسات شما بسیار درگیر بوده است. محققان فکر میکنند که لازم نیست تلاش کنید این خاطرات را فراموش کنید.
آنها دلتنگی برای گذشته را «حسرتآلود» توصیف میکنند و به این پرسش پاسخ میدهند که خاطرات شاد گذشته در زندگی فعلی چه کارکردی میتوانند داشته باشند. خاطرات دوستداشتنی، از این نوع، میتوانند آنچه که در نظریه دلبستگی «طرحوارههای مثبت» نامیده میشود را برایمان فراهم کنند؛ طرحوارههایی که رهنمونهایی برای ارتباط مثبت با شریک عاطفی فعلیمان هستند.
چون یکی از جنبههای نظریه دلبستگی درباره شیوههایی است که ما هویتمان را برای خودمان مفهومپردازی میکنیم، اینکه اجازه بدهیم خاطرات مثبت گذشته به ذهنمان رجوع کنند، میتواند این عقیده را در ما تقویت کند که قادریم روابط خوب و مستحکمی با دیگران برقرار کنیم.
این خاطرات همچنین کمکمان میکنند که اپیزودهای متنوع زندگیمان را به هم بدوزیم و از آنها داستانی منسجم بسازیم.
آزمون فواید احتمالی دلتنگی برای گذشته (نوستالژی)
محققان سه آزمون را بر مبنای نظریهای موسوم به «انگیزش دستیابی» طرحریزی کردند. این نظریه میگوید هرچه برای دستیابی به مجموعهای از اهداف انگیزهمندتر باشید، برای دستیابی به آن اهداف (یا نزدیکشدن به آنها) سختتر تلاش میکنید.
این نظریه در مورد دلتنگی برای گذشته به این معنی است که افکار مثبتی که درباره شریک عاطفی گذشتهتان دارید، میتواند میل شما را برای افزایش ارتباط قویتر با شریک فعلیتان افزایش دهد. ضمناً این خاطرات کمکتان میکنند خودتان را فردی که به لحاظ روانی رشدیافتهتر شده ببینید که درعوض این امکان را برایتان فراهم میکند که احساس کنید شخصی هستید که میتوانید به «صمیمیت دست پیدا کنید.»
خاطرات حسرتبار
مشارکتکنندگان بزرگسال زن و مردی که حداقل یک ماه از رابطهشان گذشته بود و در گذشته حداقل یک شریک عاطفی داشتند برای این مطالعه انتخاب شدند. در دو مطالعه اول، تیم تحقیق اثر القای خاطرات دلتنگی برای گذشته (و کنترل خاطرات دلتنگی برای گذشته) را بر کیفیت رابطه فعلی و درکی که افراد از رشد روانیشان داشتند، بررسی کردند.
مطالعه سوم اثر دلتنگی برای گذشته را بر میزان تمایل افراد به عمیقتر کردن رابطهشان را با شریک عاطفی فعلیشان (بر مبنای نظریه انگیزش رسیدن) اندازهگیری کرد.
القای دلتنگی برای گذشته شامل دستورالعملهایی بود که مشارکتکنندگان را وادار میکرد به زمان خاصی در گذشته فکر کنند که با شریک عاطفی سابقشان سپری کردهاند و بگویند این خاطره چه حسی را در آنها بیدار میکند. برخی پاسخهایی که تیم تحقیقاتی در قبال این پرسش از مشارکتکنندگان دریافت کردند شامل این موارد بود:
« یادآوری خاطرات مردی که خیلی وقت پیش ارزشهای من را دید و به قدری عاشقم بود که میتوانست رابطهای متعهدانه و بلندمدت با من برقرار کند، قلبم را گرم کرد»، و «من این خاطره را یادم میآید چون در آن لحظه خوشحال بودم.»
در مطالعه سوم، مشارکتکنندگانی که قرار بود دلتنگی برای گذشته به آنها القا شود، تصاویری از وبسایتی به نام «عشق عزیز قدیمی» را دیدند که در آن آدمها یادداشتهای کوتاهی درباره شرکای عشقی گذشتهشان به یادگار گذاشته بودند. مثلاً کسی نوشته بود:
«هنوز وقتی قلبی را در میان خطخطیهایم میکشم، به تو فکر میکنم» و «هروقت مافین میخورم همیشه به تو فکر میکنم و لبخند میزنم.»
هدف از این کار این بود که ضرورتاً همه مشارکتکنندگان پیش از آنکه به شرکای عاطفی سابق خودشان فکر کنند، در برابر القائات و محتواهای یکسانی قرار بگیرند.
این خاطرات همگی ماهیتی مثبت داشتند زیرا همه بر منبای دستورالعملهایی بودند که تمرکزشان روی ماهیتِ حسرتآلود خاطرات بود. بنابراین، این خاطرات، با خاطراتی که برای مثال مشارکتکنندگان ممکن بود با به یادآوردنش احساس گناه کنند (مثل وقتی شریک عاطفیشان را ترک کردند) یا ناراحت شوند (مثل وقتی که آن را از دست دادهاند) متفاوت بود.
مدل آماریای که با استفاده از دلتنگی برای گذشته و کنترل این شرایط به عنوان پیشبینیکنندههای کیفیت روابط فعلی و نظریه انگیزش دسترسی به دست آمد، نشان داد که حس دلتنگی برای گذشته، احساسات مثبتی را از طریق رابطه در فرد القا میکنند که این احساسات میتوانند بر رضایت از و علاقهمندی به شریک عاطفی فعلی اثر داشته باشند.
نکتهای که محققان در این تحقیق بر آن تأکید کردند تمایز قائل شدن بین وابستگی و میل عاطفی ادامهدار به شرکای عاطفی سابق با استخراج درسهای مثبت از روابط قبلی است. آنها میگویند:
«تماس دائمی با میل عاطفی پیوسته به شریک عاطفی سابق یک ناهنجاری است زیرا مانع از آن میشود که افراد روی روابط فعلیشان تمرکز کنند. به عبارت دیگر، تمرکز روی خاطرات خوشایند گذشته با احساس ادامهدار شیفتگی نسبت به شرکای عاطفی سابق یا حتی نشخوار این افکار که چرا اوضاع به خوبی پیش نرفت، تفاوت دارد.»
استفاده مفید از دلتنگی برای گذشته
واضح است انواع خاصی از دلتنگی برای شریک عاطفی گذشته، مانند آنهایی که به شما اجازه میدهند حس کنید بزرگ و بالغ شدهاید، را میتوانید با خودتان به رابطه جدید ببرید.
اما اگر روابط گذشته حس پشیمانی، فقدان و شکست در شما ایجاد کنند چه؟
مطالعه دانشگاه کانزاس پیشنهاد میدهد انرژیای که برای این افکار و احساسات صرف میکنید را به نیروی مثبتی تبدیل کنید که در شما حس رشدیافتگی ایجاد کند.
یکی از استراتژیهای ساده تفسیر مجدد فعالانه رابطه گذشته و شناسایی نقشی است که آن رابطه در شکل دادن به هویت فعلیتان ایفا کرده است.
آیا کارهایی هستند که به واسطه رابطه قبلیتان هنوز انجام میدهید؟ رد چقدر از کارهایی که امروز انجام میدهید را میتوانید در روابط قبلیتان جستجو کنید؟
- مثلاً شاید به نوع خاصی از هنر علاقهمند هستید که اگر به واسطه شریک سابق عاطفیتان نبود هرگز به آن دست پیدا نمیکردید.
- شاید همیشه تصورتان این بوده که اردو زدن در طبیعت را دوست ندارید اما امروز از آن لذت میبرید و دلیلش این است که این اوقات خوب را زمانی با شریک سابق عاطفیتان سپری کردهاید.
براساس این منطق، شریک عاطفی سابق شما نقش مهمی در ایجاد هویت فعلیتان ایفا کرده است. ورای درسهایی که در رابطه سابقتان درباره عشق گرفتید، درسهایی هم درباره هویت خودتان و کیستیتان آموختید.
خلاصهاش کنم:
به واقع جداسازی خود از تجربههای گذشته کاری ناشدنی است. مثل هر شخص دیگری در زندگی، شرکای عاطفی گذشتهمان نیز به تبدیل شدنمان به کسی که امروز هستیم، کمک کردهاند.