راهنماتو- در بسیاری از نقاط در سراسر جهان کسانی که در دهه 1940 و بعد از آن متولد شدهاند خیلی طولانیتر از اجدادشان عمر میکنند.
به گزارش راهنماتو، جمعیت در کل جهان در حال پیر شدن است؛ این درحالیست که در کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه امید به زندگی به ترتیب 78 و 68سال است.
درحالیکه برخی کشورها در ارائه مراقبتهای بهداشتی به جمعیت پیر خود پیشرفتهایی داشتهاند اما به نظر میرسد که حتی توسعهیافتهترین و ثروتمندترین کشورها هم با چالشهایی در این زمینه روبهرو هستند.
کشورها میتوانند از موفقیتها و شکستهای هم در این زمینه استفاده کنند و خدمات بهتری به این بخش از جمعیت ارائه دهند. راهنماتو بر استراتژیهای چند کشور ثروتمند و فقیر در این زمینه تمرکز کرده که در ادامه با هم مرور میکنیم:
مروری بر نگرانیهای افراد مسن
برطبق گزارش سازمان بهداشت جهانی نگرانیهای مشترک بهداشتی برای همه افراد مسن شامل ازدستدادن شنوایی و عیوب انکساری، دردهای کمر و گردن، پوکی استخوان، بیماریهای مزمن انسدادی ریه، دیابت، افسردگی و فراموشی است. یکی از مشخصههای پیرسالی بروز مجموعهای پیچیده از چندین وضعیت بهداشتی است که در کل به آن سندروم پیرسالی گفته میشود.
خطرات مرتبط با همبودی ـ بروز همزمان دو یا چند بیماری در فرد ـ در افراد بالای 65سال به طرز چشمگیری افزایش پیدا میکند. طبق تخمینها احتمال اینکه فردی دو یا چندین وضعیت مرتبط با سلامتی را تجربه کند بین سنین 75 تا 79سالگی به 60درصد و بین 85 تا89سالگی به بالای 75درصد میرسد.
نگاهی گذرا به وضعیت 3کشور ثروتمند
ژاپن: این کشور یکی از پیشتازان ارائه مراقبتهای بهداشتی به افراد مسن است و خدمات گسترده پزشکی را برای برطرف کردن نیازهای خاص جمعیت مسن ارائه میدهد. فراهم آوردن خدمات قابلدسترس و ارزانقیمت در کنار تسهیلات پزشکی پیشرفته و تحقیقات، نقاط قوت بزرگ این کشور هستند.
فرهنگ ژاپن بر نقش خانواده در حمایت اجتماعی از افراد مسن تأکید میکند. برنامههای جمعی و طرحهای دولتی باعث ترویج مشارکت اجتماعی و مبارزه با تنهایی در افراد مسن میشود. احترام به افراد مسن در فرهنگ ژاپن ریشه دارد که معنایش آن است که این جامعه ارزش اجتماعی بالایی برای مراقبت از جمعیت پیرسال و فراهم آوردن رفاه آنها قائل است.
با اینکه ژاپن یکی از گرانترین کشورهای جهان است اما ثبات اقتصادیاش باعث میشود که افراد مسن از کیفیت خوبی در زندگی برخوردار باشند. برنامههای سخاوتمندانه در پرداخت مستمری بازنشستگی، سیاستهای دولتی حمایتگر و خدمات گسترده امنیت اجتماعی به امنیت مادی شهروندان پیر کمک میکند.
اما مشکل ژاپن افزایش بیسابقه جمعیت پیر آن است که باعث شده نظام سلامت این کشور تحت فشار قرار بگیرد. بنابراین ژاپن برنامههای زیر را برای کم کردن فشار بر سیستم مراقبتهای بهداشتی در پیش گرفته است:
1.تسهیلگران حوزه سلامت افراد مسن باید متخصصین باتجربه و ماهر تغذیه را به خدمت بگیرند تا بر غذای افراد مسن نظارت کنند و مطمئن شوند آنها مواد مغذی سالم را به اندازه کافی دریافت میکنند.
2.هدفگذاری برای توانبخشی به افراد مسن میتواند عملکرد شناختی و جسمی آنها را به حداکثر برساند که نتیجهاش افزایش طول عمر است.
3.باید اطمینان حاصل کرد که افراد مسن به دنیای فراتر از چهاردیواریهای خانهشان متصل هستند
ایتالیا: ایتالیا یک برنامه ملی با سیستم مراقبت بهداشتی سراسری دارد که در حرف دسترسی افراد مسن را به مراقبتهای بهداشتی باکیفیت فراهم میکند. رویکرد این سیستم بر مراقبتهای پیشگیرانه ، ارائه خدمات پزشکی و تأسیس کلینیکهای تخصصی برای مقابله با سندروم پیری متمرکز است.
در ایتالیا هنوز خانواده نقش پررنگی در فراهم آوردن حمایتهای عاطفی و اجتماعی و به حداقل رساندن احساس انزوا ایفا میکند. اما افزایش هزینههای زندگی و ابعاد اقتصادی این مسئله را برای بسیاری از خانوادهها دشوار کرده است. برطبق یک مطالعه افزایش جمعیت پیر بر ثبات اقتصادی ایتالیا اثرات منفی داشته است. افزایش هزینههای زندگی و دشواری پیدا کردن شغل در میان افراد مسن، وضعیت اقتصادی آنها را بد کرده است. مستمری بازنشستگی و برنامههای رفاه اجتماعی نمیتوانند از عهده نیازهای این جمعیت بربیاینند. یکی از مشکلات ایتالیا در دوران شیوع کرونا عدم توزیع مناسب خانههای سالمندان در مناطق شهری بود که شیوع و وخامت کووید را بدتر کرد.
ایتالیا به استراتژیهای رفاهی تازهتر برای حل این مشکلات نیاز دارد.
ایالات متحده: برخلاف بسیاری از کشورهای اروپایی، آمریکاییها به چندین نظام مراقبتهای بهداشتی متکی هستند که بیشتر خصوصی است تا عمومی. بنابراین، با اینکه این کشور تحقیقات پزشکی و تسهیلات مراقبتی گستردهای را فراهم میکند، دسترسی افراد مسن به مراقبتهای بهداشتی به شدت به بیمههای خصوصی/عمومی و در دسترس بودن متخصصان پیرسالی وابسته است.
شبکههای مراقبت اجتماعی در این کشور چندفرهنگی متفاوت است اما به ندرت بر حمایت خانوادگی متکی است و روز به روز به خدمات یاریرسان و سازمانهای اجتماعی وابستهتر میشود.
برطبق گزارش شورای ملی در امور پیرسالی، درحالیکه برخورداری از مزایای امنیت اجتماعی باعث شده 16.1 میلیون نفر افراد مسن بالاتر از سطح فقر فدرال قرار بگیرند، تعداد بسیار بیشتری از آنها ـ در حدود 16.5میلیون نفر که بالای 65سال سن دارند ـ دچار ناامنی اقتصادی هستند و درآمدشان 200درصد پایینتر از سطح فقر فدرال است.
این افراد در پرداخت هزینههای مراقبتهای بهداشتی و کرایه خانه دچار مشکل هستند، از تغذیه سالم برخوردار نیستند، به سیستم حملونقل دسترسی ندارند، پساندازشان پایان یافته و شغلشان را از دست دادهاند. برطبق این گزارش، به دلیل تبعیض دستمزد و اجبار برای دستکشیدن از کار برای دریافت مراقبتهای بهداشتی، زنان بیشتر از مردان در فقر زندگی میکنند.
کسانی که بالای خط فقر زندگی میکنند زندگی آسانتری ندارند. یک تغییر بزرگ در زندگی میتواند آنچه امروز واقعیتهای زندگی است را فردا به دردسرهای آن تبدیل کند. این افراد ممکن است به طبقات پایینتر اجتماع سقوط کنند. بخش اعظم افراد مسن کار نمیکنند و گزینههای کمی برای کسب درآمد پیوسته دارند. در سال 2014، 61درصد از افراد بالای 65سال حداقل نیمی از درآمدشان را از طریق برنامههای تأمین اجتماعی کسب میکردند.
یکی دیگر از مشکلات افراد مسن در آمریکا انزوای گسترده است.
برطبق گزارش آکامی ملی علوم، مهندسی و پزشکی، بیش از یکسوم بزرگسالان آمریکایی بالاتر از 54سال احساس تنهایی میکنند و تقریبا یکچهارم از بزرگسالان 65 و بالاتر منزوی اجتماعی محسوب میشوند.
تنهایی و انزوای اجتماعی در افراد مسن خطرات جدی برای سلامتی عمومی آنها دارد و آنها را در معرض فراموشی و سایر وضعیتهای پزشکی جدی قرار میدهد. انزوای اجتماعی خطر مرگ زودهنگام از همه علل را افزایش میدهد و رقیب مرگهایی است که به دلیل سیگار، چاقی و بیتحرکی فیزیکی ایجاد میشوند.
پیری در 4کشور «نهچندان ثروتمند»
کوبا: فیدل کاسترو آغازگر فراهمآوری خدمات بهداشتی سراسری برای جمعیت پیر این کشور بود. نظام مراقبتهای بهداشتی در کوبا مراقبتهای بهداشتی اولیه و پیشگیری از بیماریها و مراقبت بهداشتی رایگان را فراهم میکند که همگی توسط نیروی کار آموزشده و متخصصان بیماریهای پیرسالی فراهم میشوند.
این نظام بهداشتی هم نقاط ضعف و هم نقاط قوت دارد. درحالیکه نظام سلامت کوبا به نحوی تنظیم شده تا برای برطرف کردن نیازهای درحال افزایش افراد مسن مناسب و سازگار باشد، انواع تنشهای مرتبط با مراقبتهای اجتماعی، از جمله ضعفهای مربوط به حقوق مستمری بازنشستگان، باعث فقر افراد مسن شده و در ضمن آب رفتنِ برنامههای کمکهای اجتماعی مانعی بر سر راه حمایت از افراد مسن در این کشور است.
با این حال کوبا به کمک شبکهای از موسسات تخصصی با عنوان «خانههای سالمندان» به افراد مسن کمک میکند تا زندگی کنند. این خانهها برای اقامت افراد مسن آمادهسازی شده و طیفی از خدمات شامل غذا، مراقبتهای پزشکی، فعالیتهای تفریحی و حمایت اجتماعی را برای آنها فراهم میکند.
با اینکه این سیستم نقصهایی دارد اما یکی از بهترین سیستمهای مراقبتی برای افراد مسن محسوب میشود.
مصر: این کشور در برطرف کردن نیازهای مرتبط با مراقبتهای بهداشتی جمعیت مسن خود چندین چالش دارد. برطبق آمار این کشور، امید به زندگی در بدو تولد در سال 2021 در مصر 74.3سال بود و تعداد افراد مسن (60سال به بالا) به 6.8میلیون نفر رسیده بود که در حدود 6.7درصد از کل جمعیت را تشکیل میدادند.
صندوق جمعیت سازمان ملل چالشهای افراد مسن در مصر شامل درآمد، مراقبت بهداشتی، سلامت، آموزش، استقلال و ایمنی را برجسته کرده است. این گزارش مینویسد با اینکه تعداد افراد بین 2020 تا 20250 دوبرابر خواهد شد اما سیستم مراقبتی ملی این کشور نمیتواند از عهده نیازهای جمعیت مسن بربیاید.
در مصر نیز خانواده منبع اصلی فراهم آوردن مراقبتهای بهداشتی برای افراد 75سال به بالاست. انتظار میرود که افراد مسن در مصر به همراه فرزندانشان زندگی کنند. اما در سالهای اخیر پویاییهای اجتماعی درحال تغییر، محدودیتهای اقتصادی و مهاجرت به شهرها نظام مراقبتهای بهداشتی مبتنی بر خانواده در مصر را مختل کرده است.
نظام مستمری در مصر ناکافی است و نمیتواند از عهده ابتداییترین نیازهای سالمندان بر بیاید. افزایش تورم و فرصتهای محدود شغلی به این مشکلات دامن زده است.
تعداد موسسات مرتبط با سلامت پیرسالی در مقایسه با جمعیت این افراد بسیار کم است و نیروی آموزشدیده ناکافی است. برنامههایی در مصر تدوین شده تا کمکهزینه مالی برای این قشر فراهم آورد. در مصر سازمانهای مردم نهاد و اجتماعی نقش محوری در فراهم آوردن حمایتهای اجتماعی، مراقبتهای سلامتی و کمکهزینههای مالی برای سالمندان ایفا میکنند.
اتیوپی: این کشور با چالشهای متعددی در برطرف کردن نیازهای بهداشتی جمعیت سالمند رو به روست. نظام مراقبتهای بهداشتی اتیوپی در بدو امر مسئول ارائه خدمات بهداشتی اولیه برای عموم جمعیت است و در امر ارائه خدمات تخصصی بهداشتی به افراد مسنتر فاصله زیادی در این نظام وجود دارد.
در جامعه اتیوپی نیز فرهنگ جمعی احترام به بزرگترها و مسئولیتپذیری جمعی در قبال آنها نقش محوری را در مراقبت از این بخش از جمعیت ایفا میکند. خانواده نقشی حیاتی در مراقبت از افراد 75سال به بالا ایفا میکند.
از فرزندان بزرگ انتظار میرود که از والدین پیر خود مراقبت کنند و اغلب با آنها یا در نزدیکیشان زندگی کنند. اما با افزایش شهرنشینی و کوچ جوانترها از مناطق شهری، والدین پیر تنها رها میشوند.
بنابراین به گروههای غیرانتفاعی و عمومی گستردهتری مثل موسسات دینی برای فراهم آوردن مراقبتهای سلامتی و حمایتی از افراد مسن نیاز پیدا شده است. کنیا یکی از کمدرآمدترین کشورهای دنیاست و افراد مسن آن یکی از بدترین شرایط را در جهان دارند.
در سالهای اخیر دولت مداخلاتی برای بهبود وضعیت افراد مسن انجام داده است. این برنامهها 8.6میلیون از فقیرترین افراد و شهروندان آسیبپذیر را شامل میشود تا بتوانند به غذا، خدمات بهداشتی و فعالیتهای اجتماعی دسترسی داشته باشند.
اما این برنامهها هنوز چندان موفق نبودند.
هند: هند بالاترین میزان جمعیت در جهان و بالاترین جمعیت افراد مسن در جهان را داراست و در ارائه خدمات مراقبتهای بهداشتی با چالشهای زیادی روبه روست. زیرساختهای مراقبتهای بهداشتی این کشور هنوز ناکافی است.
این کشور متخصص بیماریهای پیری و برنامههای جامع برای حل مشکلات این افراد را ندارد. در هند نیز خانوادههای گسترده مسئول حمایت و مراقبت از افراد مسن بودهاند. اتکا به خانواده هنوز یکی از منابع اصلی برای دریافت کمک است. هنوز از فرزندان ارشد انتظار میرود تا از والدین خود مراقبت کنند. در هند نیز مهاجرت به شهرها بر توانایی خانوادهها در ارائه خدمات به افراد مسن اثر منفی گذاشته است.
مداخله بخش عمومی تاریخی 30ساله دارد. از سال 1995 دولت برنامه ملی کمک اجتماعی را راهاندازی کرد. این برنامه طوری طراحی شد تا هر ماه به شهروندان بالای 60سال که در زیر خط فقر زندگی میکردند مستمری تعلق بگیرد. اما بودجه اختصاص یافته به این برنامه به درستی استفاده نشد و فقدان پایگاه داده مناسبی که ذینفعان را معرفی کند، عدم دقت سنی و سوء مدریت مستمری ازکارافتادگی، باعث شد این صندوق به اهداف خود نزدیک نشود.