راهنماتو- یک بچه سهساله مفهوم زمان را درک نمیکند.
به گزارش راهنماتو، منظور «زمان» به معنای اینشتینی آن نیست، بلکه منظور واحدهای ابتدایی زمان است. او نمیداند معنای دقیقه و ساعت چیست.
«دیروز» از نظر او میتواند یک روز قبل یا ماه آوریل باشد. وقتی از والدینش میپرسد درست کردن غذای محبوبش چقدر طول میکشد، آنها ممکن است بگویند: «یه ذره!» اما مشکل با این اطلاعات حل نمیشود، «یه ذره» توصیفکنندهای ناکافی برای بیان طول مدت زمان به یک بچه سهساله است. بنابراین شاید بتوان از طریق مقایسه این مفهوم را انتقال داد. مثلا «به قدری که حمام کنی!» ، یا «اندازهای که یک قسمت از فلان انیمیشن مورد علاقهات را تماشا کنی!». با اینکه این مقایسهها هم ممکن است کارساز نباشند، حداقل ما سعی خودمان را برای بیان مفهوم زمان کردهایم.
اما جالب است که این کار جدید نیست. هزار سال قبل، که مردم بدون ساعت زندگی میکردند، به معنای واقعی کلمه یک زمان قبل از زمان داشتند. آنها برای فهم زمان همانطور عمل میکردند که ما برای فهماندن مفهوم زمان به یک بچه سهساله استفاده میکنیم. آنها از استعارهها استفاده میکردند.
در قرون وسطا در انگلستان، برای اندازهگیری زمان، استعاره «به قدر دعا» وجود داشت که منظور از آن مدت زمانی بود که دعای خاصی طول میکشید. گاهی هم انجام کارها «به اندازه ادرار» طول میکشید.
پرسش این است که زندگی در دوران بیساعت چه شکلی بود؟ ساعتها چطور ما و دنیایمان را به تسخیرشان درآوردند و آن را کنترل میکنند؟
زندگی قبل از ساعت
تا اواخر قرون وسطا، برای مردم زمان چیزی مجزا از شغلشان نبود. چمنزنی «نیمساعت» طول نمیکشید، بلکه مدت زمان چمنزنی به اندازه عملِ چمنزنی بود. مورخان به این سبک از زندگی «وظیفه-محور» میگویند. معنایش این است که زمان در قالب مدت زمان انجام وظایف محاسبه میشد. زمان به ساعت، دقیقه و ثانیه تقسیم نمیشد.
الیور برکمان در کتابش با عنوان چهارهزار هفته: مدیریت زمان برای فانیها، مینویسد:
«گاوها را وقتی میدوشیدند که نیاز داشتند دوشیده شوند و محصولات را وقتی برداشت میکردند که وقت برداشت رسیده بود، و هیچکسی برنامهای خارجی را به زمان تحمیل نمیکرد. مثلا کسی نمیتوانست یکماه شیردوشی را در یکروز انجام دهد که از برنامه جلو بیفتد یا محصولات را زودتر برداشت کند. اگر کسی این کار را میکرد مجنون تصور میشد.»
نکته اینجاست که قبل از اختراع ساعت، از 9صبح تا 5عصر معنی نداشت. بدون ساعت کسی مراقب گذشت زمان نبود. کارها انجام میگرفت و محصولات جمعآوری میشدند. از اغلب مردم انتظار میرفت تا هوا روشن است کار کنند که معنایش این بود که تابستانها 16ساعت و زمستانها حدودا 8ساعت کار میکردند.
کسی عجله نداشت که به دلیل محدودیتهای اعمال شده به واسطه زمان تصنعی کارها را زودتر تمام کند.
همانطور که هر دست باتجربه و کندی به شما خواهد گفت: «زمان میبرد!»
صنعتگران و زمان آنها
اغلب آدمها امروز بعد از دوشیدن شیر این مطلب را نمیخوانند. آنها امروز در دفتر کار یا کارخانه کار میکنند. اگر با آدمهای متخصص در اتاقی جلسه داشته باشد و بگویید: «بعد از ناهار دور هم جمع شویم!»، حرفتان مبهم است. نمیتوان گفت «بعد از مسواک» سوار قطار شویم یا «موقع غروب آفتاب» سینما میبینمت!
همانطور که اروپا صنعتی شد، انعطافپذیری وظیفهمحور زندگی کشاورزی نیز متوقف شد. نخستین شرکتی که به طور منظم از ساعت استفاده میکرد، شرکت پست انگلستان و بعد از آن شرکتهای حملونقل ریلی یا قطارها بودند.
اما خیلی زود همه مزیت استفاده از ساعت در زندگی را درک کردند. هماهنگ کردن کارگران کارخانه و در دست گرفتن نبض کار در کارخانه بدون ساعت ممکن نیست. زندگی صنعتی نیازمند آن بود کا کارگران «رأس ساعت» کارشان را شروع کنند. تولید، بهرهوری و کارامدی نیازمند ساعت بود.
بردگی زمان
وقتی تاریخ عقاید را مطالعه میکنید، اغلب به راحتی به دام فرافکنی زندگی خودتان به زندگی کسانی که قبل از شما بودهاند، میفتید. تصور مدیریت یک جامعه بدون ساعت برایتان امکانپذیر نیست.
اما از نظر یک کشاورز قرون وسطایی که به ما نگاه میکند، زندگی امروز ما به شدت بیگانه یا دیستوپیایی (فاجعهبار) است.
ساعتها به طور کامل ما را از ریشههایمان جدا کردند و نحوه نگاه به جهان را در ما تغییر دادند. فقط فکر کنید که هر لحظه چندبار ساعت را روی گوشی یا ساعتتان چک میکنید. زندگیتان توسط ساعتها کنترل میشود.
مثل این است که زندگیمان را به بلوکهای کوچکی تقسیمبندی کردهایم و تکههایی از خودمان را در داخل این بلوکها گذاشتهایم. چیزها در گذشته «وظیفهمحور» بودند. جهان همانطور که از جهان برمیآید حرکت میکرد. اکنون ما تلاش میکنیم جهان را منبسط و تکهتکه کنیم تا با مطالبات زمانیمان جور درآید. ساعت هرگز دروغ نمیگوید و من نباید دیر کنم. حاکمان ساعت خوششان نخواهد آمد.
اما گاهی لازم است که زنجیرهای تیکتاککنندهمان را دور بیندازیم. قرار نیست که هر گوشهای از زندگی، مثل درسهای مدرسه، دقیقا در محدودههای زمانی مشخص جای بگیرد.
گاهی لازم است اجازه بدهیم جهان برایمان رقم بزند. ما نه تنها خودمان باید این حقیقت را بپذیریم بلکه باید به دیگران هم بگوییم: «زمان میبرد!»