راهنماتو- بحث بر سر اینکه چه کاری خوب است چه کاری بد؟ چه جامعهای ایدهآل است و چه جامعهای پر از هرج و مرج؟ بسیار زیاد است. نکته مهم این است که هنر دقیقا کجای این تعاریف قرار میگیرد؟ هنر تا چه اندازهای میتواند تاثیرگذار باشد؟ اگر فیلم پرتقال کوکی را دیده باشید، یا تصمیم به دیدن آن گرفته باشید، متوجه منظور ما خواهید شد. استنلی کوبریک همواره با ساخت فیلمهایی عمیق مثل اودیسه فضایی 2002، تلالو و بسیاری دیگر از فیلمهایش سعی داشته که فلسفه، مفاهیم روانشناختی و هنر را بدون مرز بر روی پرده سینما نشان دهد. حال فرصت آن رسیده راهنماتو فیلم پرتقال کوکی را به ما معرفی کند تا بدانیم که این فیلم چه حرفهایی برای گفتن دارد؟
درباره فیلم «پرتقال کوکی» A Clockwork Orange
به گزارش راهنماتو، استنلی کوبریک فیلم «پرتقال کوکی» A Clockwork Orange را در سال 1971 از رمانی با همین نام و نوشته آنتونی برجس اقتباس کرد. این فیلم چیزی فراتر از خشونت را بر روی پرده سینما میاندازد و همین مساله سبب میشود که نتوانیم ژانری خاص برایش در نظر بگیریم. درواقع، فیلم «پرتقال کوکی» در 136 دقیقه، فیلمی جنایی، دراماتیک و علمی-تخیلی را ارائه میدهد. شخصیت اصلی این فیلم با نام آلکس (مالکوم مکداول) است که رهبری یک گروه جنایتکار را بر عهده دارد و فیلم رفته رفته جامعهای پادآرمانشهرانه از بریتانیا را به تصویر میکشد که سعی دارد آلکس را قربانی کند تا جامعه تبدیل به فضایی ایدهآل از نظر دولتمردان بریتانیایی شود.
داستان فیلم «پرتقال کوکی» A Clockwork Orange
الکس دراج شخصیتی است که فعل دزدی را با خشونتی باور نکردنی به انجام میرساند. او نه از تجاوز و نه از کتککاری افراطی نمیترسد. به همین خاطر، همدستان او، تبدیل به دشمنانش میشوند چراکه ممکن است کسب درآمدشان به خطر بیافتد. از این رو، آلکس دو دستی تقدیم به اداره پلیس میشود و برای او 14 سال حبس در نظر میگیرند. اما، این تمام قصه نیست. وزیر کشور راه حلی جدید برای از بین بردن جنایت و خشونت در سطح جامعه در نظر دارد. او برای اجرای آزمایش لودویکو به زندان میرود و آلکس داوطلب میشود تا این آزمایش دردناک روی او اجرا شود. نتیجه مثبت است. آلکس واقعا سربه راه میشود، اما این یک سربهراهی سطحی است که اراده انسان را خدشهدار کرده. بنابراین، برخی از وزیر کشور برای اجرای چنین آزمایشی خرده میگیرد. برای برملا نشدن باقی داستان بهتر است از شما بپرسیم که به نظرتان آلکس همان پسر توسری خور و سربه راه باقی میماند؟ آیا این سربهراهی نشانهای مثبت است و باید برای جامعه بریتانیا خوشحال بود؟
موسیقی در فیلم «پرتقال کوکی» A Clockwork Orange
یکی از جنجالیترین موتیفها در فیلم «پرتقال کوکی» شنیدن سمفونی نهم بتهوون است. آلکس، به شدت تحت تاثیر این سمفونی قرار میگیرد، اما حین اجرای آزمایش، سمفونی نهم بتهوون تبدیل به کابوس آلکس میشود. بازی با چنین موتیف هیجانانگیزی باعث میشود که پس از قرنها شاهد فروش بالای سمفونی نهم بتهوون باشیم و از هر کوچه و دکانی که میگذریم آن را بشنویم. اما، آیا شنیدن این سمفونی از بتهوون اخطاری است که به ما میگوید نزدیک به خشونت شدهایم؟ حال که ما تحت تاثیر آلکس، از سمفونی نهم بتهوون این چنین لذت میبریم، این ضدقهرمان را دوستداشتنی و رفتارهای او را الهامبخش نمیدانیم؟
جنجالهای فیلم «پرتقال کوکی» A Clockwork Orange
در نظر داریم که جواب پرسش پیش را در این بخش پاسخ دهیم. در حقیقت، ممکن است آلکس برای جوانان الهامبخش بوده باشد. این درست همان تاثیری است که میتوان از هنر گرفت. به عنوان مثال پس از پخش فیلم برخی از بزهکاران در دادگاه اعلام کردند که تحت تاثیر فیلم «پرتقال کوکی» قرار گرفته بودند. در واقع، اگر ما فیلمی با ژانر عاشقانه هم ببینیم ممکن است که در دلمان احساس کنیم نیاز به حضور احساس عشق در زندگی داریم. مسائل مهمتر، فلسفیتر و روانشناسانه نیز در لایههای پنهانی ذهن ما شروع به جا گرفتن میکنند، اما آرام و در سکوت. حال وقتی از فیلمی که خشونت را به حد اعلا رسانده است الهام گرفته شود، ما میتوانیم بیشتر تاثیر عمیق سینما بر ذهن و رفتار انسان را متوجه شویم چون برونریزی یک انسان را با چشمهای خودمان میبینیم.
آیا آلکس تبدیل به یک «پرتقال کوکی» میشود؟
پیش از پاسخ دادن به این پرسش باید بگوییم که زبانِ بهکار رفته در رمان «پرتقال کوکی»، زبانِ ندست است. زبانی که آنتونی برجس به عنوان یک نویسندهی زبان شناس از آن بهره برده و میان زبان انگلیسی و زبان روسی پیود ایجاده کرده تا زبانی رمزی تولید کند. از این رو، پرتقال (Orange) که در زبان مالزیایی به معنی انسان است در کنار کوکی (A Clockwork) قرار میگیرد و معنایی عمیق ارائه میدهد. انسانی که کوک میشود، تبدیل به یک عروسک میشود، یا یک ربات که بایدها و نبایدها را با ترفندهای متفاوت توی کلهاش فرو کردهاند. آلکس هم از دایره انسانها مستثنی نیست. آنها میتوانند با ترفندهایی او را تبدیل به یک پرتقال کوکی کنند، اما این بر کلیت انسانها جواب نمیدهد. اگر آزادی و اراده پسِ هر رفتار انسانی وجود نداشته باشد، در واقع، انسانی وجود ندارد! یا شاید بهتر باشد بگوییم انسانی که ذهنی تحت اراده و تسلط خود ندارد، به مرحله عصیان کردن نمیرسد، طعم رنج را نمیفهمد و به دنبال حقیقت گم شده انسانها نمیرود.
اکران فیلم «پرتقال کوکی» چه زمانی آزاد شد؟
وقتی اکران فیلم «پرتقال کوکی» را صلاح ندانستند، از اکران آن جلوگیری کردند. دلیل این مساله نیز تقلید جوانان از از رفتارهایی بود که آلکس در این فیلم ارائه میداد. در واقع میتوان گفت که استنلی کوبریک به عنوان کارگردان فیلم «پرتقال کوکی» از اکران آن جلوگیری کرد و منع از دیدن این فیلم، اتفاقا همه راه به دیدن آن ترغیب کرد. اما، وقتی که او از دنیا رفت، فیلم «پرتقال کوکی» به اکران عمومی رسید.
