۶ گیاه آپارتمانی که می‌توانند به پاکیزگی هوای خانه کمک کنند

راهنماتو- وقتی آلودگی هوا به یکی از دغدغه‌های روزمره خانواده‌ها تبدیل می‌شود، بسیاری به دنبال راه‌هایی برای سالم‌تر نگه داشتن فضای خانه هستند. در این میان، گیاهان آپارتمانی جایگاه ویژه‌ای دارند؛ هم ظاهر خانه را دلپذیرتر می‌کنند و هم به دلیل توانایی جذب بعضی ترکیبات شیمیایی، به‌عنوان تصفیه‌کننده‌های طبیعی هوا شناخته می‌شوند. اما آیا چند گلدان در گوشه اتاق واقعاً می‌توانند هوای آلوده را پاک کنند؟

به گزارش راهنماتو، پاسخ علمی این است که گیاهان در شرایط آزمایشگاهی توانایی جذب برخی آلاینده‌ها، به‌ویژه ترکیبات آلی فرار مانند فرمالدهید و بنزن را نشان داده‌اند. این ترکیبات ممکن است از وسایلی مانند مبلمان، رنگ‌ها، چسب‌ها، مواد شوینده و بعضی محصولات خانگی وارد هوای داخل ساختمان شوند. با این حال، تأثیر چند گیاه معمولی در یک خانه واقعی بسیار محدودتر از چیزی است که در تبلیغات گفته می‌شود. بنابراین نباید انتظار داشت چند گلدان بتوانند جای دستگاه تصفیه هوا را بگیرند یا آلودگی ناشی از ترافیک و دود را از محیط حذف کنند.

با در نظر گرفتن این نکته، شش گیاه آپارتمانی زیر از جمله گونه‌هایی هستند که در پژوهش‌های مربوط به جذب آلاینده‌های شیمیایی مورد توجه قرار گرفته‌اند و می‌توانند انتخاب‌های مناسبی برای فضای سبز خانه باشند.

۱. سرخس بوستون؛ یکی از گیاهان مؤثر در جذب فرمالدهید

سرخس بوستون یکی از گیاهانی است که در پژوهش‌های آزمایشگاهی نتایج قابل‌توجهی در جذب فرمالدهید نشان داده است. فرمالدهید ترکیبی شیمیایی است که ممکن است از برخی محصولات چوبی فشرده، چسب‌ها، رنگ‌ها و مواد مورد استفاده در دکوراسیون داخلی آزاد شود.

در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۹ در نشریه علمی Building and Environment منتشر شد، سرخس بوستون در میان چند گیاه بررسی‌شده، بالاترین میزان جذب فرمالدهید را نشان داد. البته این نتیجه در شرایط کنترل‌شده آزمایشگاهی به دست آمده و نباید آن را معادل عملکرد همین گیاه در یک اتاق معمولی دانست.

سرخس بوستون برگ‌های ظریف و پرپشتی دارد و برای رشد به نور غیرمستقیم و رطوبت نسبتاً زیاد نیازمند است. خاک آن باید مرطوب بماند، اما نباید غرقاب شود. قرار دادن این گیاه در محیطی با نور ملایم و دور از جریان مستقیم هوای گرم، به حفظ شادابی برگ‌های آن کمک می‌کند.

۲. پتوس؛ گیاهی مقاوم با توانایی جذب برخی ترکیبات شیمیایی

پتوس یکی از محبوب‌ترین گیاهان آپارتمانی است؛ هم نگهداری آسانی دارد و هم با برگ‌های قلبی‌شکل و ساقه‌های رونده، جلوه زیبایی به فضای خانه می‌دهد. این گیاه علاوه بر زیبایی، در مطالعات آزمایشگاهی به دلیل توانایی جذب بعضی ترکیبات آلی فرار، از جمله فرمالدهید، مورد توجه قرار گرفته است.

در پژوهش سال ۲۰۱۹ درباره جذب فرمالدهید، پتوس طلایی در گروه گیاهانی قرار گرفت که عملکرد نسبتاً بالایی در کاهش این ترکیب در محفظه آزمایش داشتند. برخی پژوهش‌های دیگر نیز توانایی این گیاه در جذب ترکیباتی مانند بنزن را بررسی کرده‌اند.

پتوس به نور غیرمستقیم و آبیاری متعادل نیاز دارد. بهتر است اجازه دهید سطح خاک بین دو نوبت آبیاری تا حدی خشک شود. آبیاری بیش از اندازه می‌تواند باعث پوسیدگی ریشه شود. این گیاه برای خانه‌هایی که نور متوسط دارند انتخاب مناسبی است، اما باید توجه داشت که برای گربه‌ها و سگ‌ها سمی است و در صورت جویده شدن می‌تواند باعث تحریک دهان و دستگاه گوارش شود.

۳. گندمی؛ گیاهی کم‌دردسر برای فضای خانه

گندمی یا گیاه عنکبوتی یکی دیگر از گیاهان شناخته‌شده در پژوهش‌های مربوط به کیفیت هوای داخل ساختمان است. این گیاه برگ‌های باریک و خمیده‌ای دارد که معمولاً به رنگ سبز یا ترکیبی از سبز و سفید دیده می‌شوند. نگهداری آسان و تولید گیاهچه‌های کوچک در انتهای ساقه‌ها، آن را به گزینه‌ای محبوب برای خانه و محل کار تبدیل کرده است.

گندمی در برخی آزمایش‌های کنترل‌شده توانایی جذب فرمالدهید را نشان داده است. در همان مطالعه سال ۲۰۱۹، این گیاه در گروه گونه‌هایی قرار گرفت که سرعت جذب نسبتاً بالایی داشتند. با این حال، این یافته به معنای حذف مؤثر آلودگی هوای یک خانه با چند گلدان گندمی نیست.

برای نگهداری از گندمی، نور غیرمستقیم و آبیاری منظم کافی است. بهتر است خاک آن بین دو آبیاری کمی رطوبت خود را از دست بدهد. این گیاه معمولاً در برابر شرایط مختلف محیطی مقاوم است و برای افرادی که تجربه زیادی در نگهداری از گیاهان آپارتمانی ندارند، انتخاب مناسبی به شمار می‌رود.

۴. سانسوریا؛ مقاوم به کم‌نوری و مناسب خانه‌های کم‌نور

سانسوریا که با نام زبان مادرشوهر نیز شناخته می‌شود، به دلیل برگ‌های بلند، ایستاده و مقاوم خود شهرت دارد. این گیاه در مقایسه با بسیاری از گیاهان آپارتمانی به مراقبت کمتری نیاز دارد و می‌تواند در محیط‌هایی با نور متوسط یا نسبتاً کم نیز دوام بیاورد.

سانسوریا در مطالعات آزمایشگاهی مربوط به جذب ترکیبات شیمیایی، از جمله فرمالدهید، بررسی شده است. در پژوهش سال ۲۰۱۹ نیز این گیاه توانایی جذب فرمالدهید را نشان داد، هرچند عملکرد آن از سرخس بوستون، پتوس و گندمی پایین‌تر بود.

یکی از مزیت‌های سانسوریا، مقاومت آن در برابر کم‌آبی است. آبیاری بیش از اندازه مهم‌ترین خطای نگهداری از این گیاه محسوب می‌شود؛ زیرا ریشه‌های آن در خاک خیس به‌سرعت آسیب می‌بینند. بهتر است بین دو نوبت آبیاری، خاک گلدان کاملاً خشک شود. البته سانسوریا نیز در صورت خورده شدن برای حیوانات خانگی سمی است.

۵. اسپاتی‌فیلوم؛ گیاهی زیبا با برگ‌های سبز و گل‌های سفید

اسپاتی‌فیلوم یا گل چمچمه‌ای یکی از گیاهان آپارتمانی پرطرفدار است که با برگ‌های سبز و گل‌های سفید خود شناخته می‌شود. این گیاه در مطالعات مربوط به تصفیه زیستی هوا، به‌ویژه جذب ترکیبات آلی فرار، مورد بررسی قرار گرفته است.

برخی آزمایش‌های آزمایشگاهی نشان داده‌اند که اسپاتی‌فیلوم می‌تواند در جذب ترکیباتی مانند بنزن، فرمالدهید و تری‌کلرواتیلن نقش داشته باشد. این ترکیبات ممکن است از منابع مختلفی در محیط داخلی ساختمان منتشر شوند. با این حال، مانند دیگر گیاهان این فهرست، شواهد کافی برای اثبات تأثیر قابل‌توجه آن در پاک‌سازی هوای خانه‌های معمولی وجود ندارد.

اسپاتی‌فیلوم به نور غیرمستقیم و آبیاری منظم نیاز دارد. افتادگی برگ‌ها گاهی نشانه تشنگی گیاه است، اما نباید اجازه داد خاک آن برای مدت طولانی خیس بماند. این گیاه برای حیوانات خانگی، به‌ویژه گربه‌ها و سگ‌ها، سمی است و بهتر است دور از دسترس آن‌ها قرار بگیرد.

۶. نخل اریکا؛ گیاهی پرپشت برای فضاهای روشن

نخل اریکا یکی از گیاهان زینتی پرطرفدار برای خانه‌های بزرگ و فضاهای روشن است. برگ‌های باریک و متعدد آن ظاهری شبیه نخل‌های گرمسیری ایجاد می‌کنند و می‌توانند فضای خانه را سرسبزتر نشان دهند.

این گیاه در پژوهش‌های مربوط به گیاهان تصفیه‌کننده هوا، به دلیل توانایی بالقوه در جذب برخی ترکیبات شیمیایی مورد توجه قرار گرفته است. برخی مطالعات آزمایشگاهی و مرورهای پژوهشی، نخل اریکا را در میان گونه‌های بررسی‌شده برای جذب آلاینده‌هایی مانند فرمالدهید قرار داده‌اند. با این حال، شواهد درباره میزان اثرگذاری آن در خانه‌های واقعی همچنان محدود است.

نخل اریکا به نور زیاد اما غیرمستقیم نیاز دارد و بهتر است در محیطی با دمای متعادل نگهداری شود. خاک آن باید زهکشی مناسبی داشته باشد و آبیاری زمانی انجام شود که سطح خاک تا حدی خشک شده باشد. این گیاه در مقایسه با برخی گونه‌های دیگر، فضای بیشتری می‌خواهد و برای اتاق‌های کوچک انتخاب چندان مناسبی نیست.

آیا این گیاهان واقعاً آلودگی هوای خانه را کاهش می‌دهند؟

شناخته‌شده‌ترین پژوهش درباره گیاهان تصفیه‌کننده هوا به مطالعه ناسا در سال ۱۹۸۹ بازمی‌گردد. در این تحقیق، توانایی تعدادی از گیاهان در جذب ترکیبات شیمیایی موجود در هوای محفظه‌های بسته بررسی شد. نتایج نشان داد بعضی گیاهان می‌توانند آلاینده‌هایی مانند بنزن، فرمالدهید و تری‌کلرواتیلن را از محیط آزمایش جذب کنند. انتشار این نتایج باعث شد گیاهان آپارتمانی به‌عنوان تصفیه‌کننده‌های طبیعی هوا شهرت پیدا کنند.

اما یک نکته مهم وجود داشت: آزمایش‌ها در محفظه‌های کوچک و نسبتاً بسته انجام شده بودند؛ شرایطی که با یک خانه معمولی تفاوت زیادی دارد. در فضای واقعی، هوا دائماً جابه‌جا می‌شود، آلاینده‌ها از منابع مختلف وارد محیط می‌شوند و حجم اتاق نیز بسیار بیشتر از محفظه آزمایشگاهی است.

پژوهشی که در سال ۲۰۱۹ در نشریه Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology منتشر شد، نتایج ۱۲ مطالعه آزمایشگاهی درباره جذب ترکیبات آلی فرار توسط گیاهان را بررسی کرد. پژوهشگران با تبدیل نتایج این آزمایش‌ها به معیاری به نام نرخ تحویل هوای پاک (CADR)، برآورد کردند که برای رسیدن به اثری مشابه تهویه معمول ساختمان‌ها، به تعداد بسیار زیادی گیاه نیاز است.

سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا نیز تأکید کرده است که شواهد کافی برای اثبات توانایی تعداد متعارف گیاهان آپارتمانی در حذف مقادیر قابل‌توجه آلاینده‌ها از خانه و محل کار وجود ندارد.

نکته مهم‌تر اینکه این مطالعات عمدتاً درباره ترکیبات شیمیایی موجود در هوای داخل ساختمان هستند، نه ذرات معلق ناشی از آلودگی هوای بیرون. بنابراین نباید تصور کرد قرار دادن چند گلدان پتوس یا سانسوریا در اتاق می‌تواند ذرات خطرناک PM2.5 را که از ترافیک و دود وارد خانه می‌شوند، به میزان مؤثری حذف کند.