راهنماتو- با نزدیک شدن به روزهای سرد سال، بررسی وضعیت ضدیخ خودرو به یکی از مهمترین اقدامات پیش از زمستان تبدیل میشود؛ موضوعی که بیتوجهی به آن میتواند در دماهای پایین به یخزدگی مایع خنککننده، ترکخوردگی رادیاتور و حتی آسیب جدی به بلوک موتور منجر شود.
به گزارش راهنماتو، با این حال، برخلاف تصور رایج، داشتن ضدیخ در خودرو فقط به معنای جلوگیری از یخ زدن آب رادیاتور نیست. این مایع وظیفه محافظت از قطعات داخلی موتور در برابر خوردگی، کنترل دمای پیشرانه و جلوگیری از تشکیل رسوبات را نیز بر عهده دارد. اما از کجا بفهمیم ضدیخ خودروی ما هنوز کیفیت و غلظت مناسبی دارد؟ آیا رنگ مایع داخل منبع انبساط برای تشخیص کافی است و چه زمانی باید آن را تعویض کنیم؟
۱. سطح مایع خنککننده را در حالت سرد بررسی کنید
اولین قدم برای بررسی وضعیت سیستم خنککننده، کنترل سطح مایع داخل منبع انبساط است. این مخزن معمولاً از پلاستیک نیمهشفاف ساخته شده و در محفظه موتور قرار دارد. روی بدنه آن دو علامت MIN و MAX یا حداقل و حداکثر دیده میشود.
خودرو را روی سطح صاف پارک کنید و اجازه دهید موتور کاملاً سرد شود. سپس سطح مایع را بررسی کنید. مقدار مایع باید بین دو علامت تعیینشده قرار داشته باشد. اگر سطح آن پایینتر از MIN است، باید علت کاهش مایع بررسی و در صورت نیاز، مایع خنککننده مناسب اضافه شود.
البته پایین بودن سطح مایع الزاماً به معنای از بین رفتن خاصیت ضدیخ نیست. ممکن است مایع به دلیل نشتی از شیلنگها، رادیاتور، واترپمپ یا اتصالات سیستم کاهش یافته باشد. در چنین شرایطی، صرفاً اضافه کردن ضدیخ مشکل اصلی را برطرف نمیکند.
نکته ایمنی: هرگز در زمان داغ بودن موتور درپوش رادیاتور یا منبع تحت فشار را باز نکنید. سیستم خنککننده در این وضعیت تحت فشار است و خروج ناگهانی بخار یا مایع داغ میتواند باعث سوختگی شدید شود.
۲. غلظت ضدیخ را با دستگاه رفرکتومتر اندازه بگیرید
مهمترین راه تشخیص اینکه ضدیخ خودرو هنوز در برابر یخزدگی مقاومت کافی دارد یا نه، اندازهگیری غلظت گلیکول در مایع خنککننده است. برای این کار از دستگاهی به نام رفرکتومتر (Refractometer) استفاده میشود.
این دستگاه با اندازهگیری ضریب شکست نور در نمونه مایع، میزان گلیکول و نقطه انجماد تقریبی آن را مشخص میکند. تعمیرکار با برداشتن چند قطره از مایع خنککننده و قرار دادن آن روی سطح منشوری دستگاه، میتواند میزان محافظت سیستم در برابر یخزدگی را بخواند.
در بسیاری از خودروهای سواری، ترکیب حدود ۵۰ درصد ضدیخ و ۵۰ درصد آب مقطر، نقطه انجمادی نزدیک به منفی ۳۷ درجه سانتیگراد ایجاد میکند. با این حال، نسبت دقیق باید مطابق دستورالعمل سازنده خودرو و نوع مایع خنککننده انتخاب شود.
یک تصور اشتباه این است که هرچه مقدار ضدیخ بیشتر باشد، محافظت از موتور نیز بهتر خواهد بود. در واقع، افزایش بیش از اندازه غلظت ضدیخ میتواند توانایی انتقال حرارت مایع را کاهش دهد و حتی عملکرد آن در برابر یخزدگی را تضعیف کند. بنابراین، ریختن ضدیخ غلیظ و خالص بدون رعایت نسبت توصیهشده سازنده، راهکار درستی نیست.
۳. ظاهر مایع خنککننده را بررسی کنید
رنگ و شفافیت مایع خنککننده نیز میتواند سرنخهایی درباره وضعیت سیستم ارائه دهد. وجود ذرات معلق، رسوبات، کدورت شدید، آثار زنگزدگی یا لایه روغنی روی مایع، نشانههایی هستند که باید جدی گرفته شوند.
اگر مایع خنککننده به رنگ قهوهای درآمده یا آلودگی و رسوب در آن دیده میشود، احتمال خوردگی قطعات داخلی یا آلودگی سیستم وجود دارد. همچنین وجود روغن در مایع میتواند نشانه اختلال در آببندی موتور یا خرابی برخی قطعات باشد و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
البته رنگ بهتنهایی معیار تشخیص نوع یا سلامت ضدیخ نیست. ضدیخهای مختلف ممکن است رنگهای متفاوتی داشته باشند و حتی دو محصول با رنگ مشابه، از نظر ترکیبات شیمیایی و استاندارد فنی با یکدیگر سازگار نباشند.
۴. زمان تعویض ضدیخ را از روی دفترچه خودرو بررسی کنید
ضدیخ و مایع خنککننده نیز مانند سایر سیالات خودرو عمر مفید دارند. افزودنیهای ضدخوردگی موجود در آنها بهمرور زمان کارایی خود را از دست میدهند. به همین دلیل، حتی اگر غلظت گلیکول مناسب باشد، ممکن است مایع دیگر محافظت کافی در برابر خوردگی و رسوب ایجاد نکند.
فاصله تعویض برای همه خودروها یکسان نیست و به نوع مایع خنککننده و طراحی موتور بستگی دارد. برخی خودروها به مایع با عمر طولانی نیاز دارند و برخی دیگر باید در فواصل کوتاهتری سرویس شوند. بنابراین، ملاک اصلی باید دفترچه راهنمای خودرو و مشخصات فنی محصول مورد استفاده باشد.
اگر ضدیخ خودرو کافی نبود، چه کار کنیم؟
در صورت پایین بودن غلظت ضدیخ، باید با توجه به نتیجه آزمایش و میزان مایع موجود در سیستم، ترکیب آن اصلاح شود. اگر مایع قدیمی، آلوده یا ناسازگار با استاندارد خودرو باشد، تخلیه و شستوشوی اصولی سیستم و جایگزینی آن با مایع مناسب ضرورت پیدا میکند.
همچنین نباید ضدیخهای مختلف را صرفاً بر اساس رنگ با یکدیگر مخلوط کرد. تفاوت در فناوری افزودنیها ممکن است باعث کاهش خاصیت محافظتی مایع یا ایجاد رسوب شود. استفاده از آب معمولی نیز برای رقیق کردن ضدیخ توصیه نمیشود؛ آب مقطر یا آب با کیفیت مورد تأیید سازنده انتخاب مناسبتری است.
در نهایت، بهترین زمان برای بررسی وضعیت ضدیخ، پیش از شروع سرمای جدی و در جریان سرویس دورهای خودرو است. اندازهگیری غلظت با رفرکتومتر، بررسی سطح مایع و کنترل سلامت شیلنگها و اتصالات، سه اقدام سادهای هستند که میتوانند از یخزدگی مایع خنککننده، آسیب به رادیاتور و حتی ترکخوردگی قطعات موتور در سرمای شدید جلوگیری کنند.